به معرکه‌های خیلی خطرناک القا می‌کردند[١] و این کارها از نظر منافقان عاقلانه نبود، می‌گفتند دینشان اینها را مغرور کرده. خدا می‌گوید دینشان آنها را مغرور نکرده، آنها به خدا توکل کرده‌اند و خودشان را در این معارک سخت می‌اندازند؛ می‌روند و از خداوند مدد می‌خواهند. باز می‌بینیم اینجا توکل مفهوم قوّت و قدرت می‌دهد.

پاسخ پیامبران به مخالفانشان

آیه دیگری است که برای همه پیغمبران است؛ مطلب را یکسره و یکجا ذکر می‌کند :

اَلَمْ یأْتِکمْ نَبَؤُا الَّذینَ مِنْ قَبْلِکمْ قَوْمِ نوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمودَ وَ الَّذینَ مِنْ بَعْدِهِمْ لا یعْلَمُهُمْ اِلاَّ اللهُ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیناتِ...[٢] .

همه پیغمبران را با اقوامشان و کسانی که با آنها مخالفت می‌کردند ذکر می‌کند که آنها چنان مخالفت کردند و اینها چه جواب دادند، چنین و چنان کردند؛ در آخرش این طور می‌فرماید: قالَتْ لَهُمْ رُسُلُهُمْ اِنْ نَحْنُ اِلّا بَشَرٌ مِثْلُکمْ پیغمبرانشان به آنها گفتند: ما هم بشری هستیم مثل شما؛ یعنی شما بشرید ما هم بشریم، در بشریت با همدیگر شریک هستیم؛ تفاوت ما با شما فقط این است: وَ لکنَّ اللهُ یمُنُّ عَلی مَنْ یشاءُ مِنْ عِبادِهِ خداوند بر هر کدام از بندگانش بخواهد، منت می‌گذارد و به او وحی می‌فرستد. (مفاد، همان «اِنَّما اَنَا بَشَرٌ مِثْلُکمْ یوحی اِلَی»[٣] است.)

وَ ما کانَ لَنا اَنْ نَأْتِیکمْ بِسُلْطانٍ اِلّا بِاِذْنِ اللهِ وَ عَلَی اللهِ فَلْیتَوَکلِ الْـمُؤْمِنونَ[٤] . آنها می‌گفتند که شما باید یک قدرت مافوقی (نوع خاص از معجزه) به ما ارائه بدهید؛ گفتند: اینها به دست خداست، خدا بخواهد می‌کنیم نخواهد نه. وَ ما لَنا اَلّا نَتَوَکلَ عَلَی اللهِ وَ قَدْ هَدینا سُبُلَنا وَ لَنَصْبِرَنَّ عَلی ما اذَیتُمونا وَ عَلَی اللهِ فَلْیتَوَکلِ

[١] . [می‌انداختند.]

[٢] . ابراهیم / ٩.

[٣] . كهف / ١١٠.

[٤] . ابراهیم / ١١.