سؤال دکتر پیمان : سؤالم راجع به ماهیت و کیفیت این استعانتی است که به هر حال در یک شرایط خاصی که فرمودید، از غیب می‌رسد. البته اشاره کردید که کیفیت این امر بر ما معلوم نیست ولی این که به چه صورت ممکن است باشد بد نیست توضیحی بفرمایید. از یک طرف فکر می‌شود که با توجه به اینکه دستورات مؤکد و فراوان داده شده که در هر مجاهده و تلاشی برای رسیدن به هدف، شما باید تمام اسباب و علل مادی را فراهم کنید؛ در جنگ باید تمام فنون را بدانید. همه چیز اینقدر تأکید شده. آنوقت گفته شده ضمنا برای بعد از آن هم توکل کنید به خدا و بروید جلو. اینجا با توجه به مشاهداتی که به نظر می‌آید، می‌تواند این فرضیه مطرح بشود که: اصل همان است که محاسبات بین قدرت شده باشد. الان هم ما می‌بینیم که آنهایی هم که چنین اعتقادی ممکن است نداشته باشند، در جنگهایی که دولتها با هم می‌کنند، هر کس قوایش بهتر باشد، محاسباتش روی نیروها و استراتژی‌اش دقیق‌تر باشد پیروزی‌اش قطعی است.

اما آنچه که در این مورد کمک می‌کند شاید این باشد که به هر حال ما همیشه نمی‌توانیم تمام عواملی را که در یک پیروزی یا شکست مؤثر است بشناسیم. بالنتیجه همیشه انسان یک اضطرابی ممکن است داشته باشد که نکند دشمن قویتر باشد، نکند من این موضوع را نمی‌دانم، نکند من یک نقطه ضعفی دارم، و این اضطراب خودش موجب بشود که از امکانات و قوای موجودش هم نتواند بهره‌برداری کافی بکند، بالنتیجه ضعیف بشود، و توکل این معنا را بدهد و بخواهد هدف از توکل این باشد که انسان در چنین موردی با خود بگوید چون من در