در سوره آل عمران راجع به خصوص حضرت رسول آیه‌ای است: فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ لِنْتَ لَهُم. می‌دانیم که پیغمبر اکرم در اخلاقِ فردی و شخصی بسیار نرم بود؛ در عین اینکه در مسائل اصولی انعطاف‌ناپذیر بود در مسائل فردی و شخصی حداکثر نرمش را داشت، حداکثر تواضع، مهربانی، عفو و گذشت. می‌فرماید این رحمت الهی است که شامل حال تو شده که با اینها نرم هستی. وَ لَوْ کنْتَ فَظّآ غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضّوا مِنْ حَوْلِک اگر آدم قسی و سخت‌دل و نامهربانی می‌بودی اینها از دور تو پراکنده می‌شدند. قرآن تأکید می‌کند که تو باید با مردم همین طور باشی. فَاعْفُ عَنْهُمْ گذشت داشته باش نسبت به این همه خلاف‌کاری‌هایی که می‌کنند. وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ برای اینها از خداوند طلب مغفرت کن. وَ شاوِرْهُمْ فِی الاَْمْرِ در کارها با اینها مشورت کن. فَاِذا عَزَمْتَ فَتَوَکلْ عَلَی اللهِ وقتی که تصمیم گرفتی، به خدا توکل کن.

شما تصریحی بالاتر از این چه می‌خواهید در مفهوم توکل؟! آیا این توکل آن توکل منفی است که توده‌ایها ایراد می‌گیرند؟ وَ شاوِرْهُمْ فِی الاَْمْرِ فَاِذا عَزَمْتَ فَتَوَکلْ عَلَی اللهِ. با اینها در کارها مشورت کن. این خیلی نکته عجیبی است! یعنی قبل از آنکه تصمیم بگیری مشورت کن، قبل از مشورت تصمیم نگیر. مشورت کن؛ همین که کار مشورت را انجام دادی و تصمیم گرفتی، دیگر تزلزل به خود راه نده. زود تصمیم نگیر دیر تصمیم بگیر، ولی تصمیم که گرفتی دیگر دنبال تصمیم خودت باش. این، توکلِ منفی نیست توکل مثبت است؛ تصریح به این است که تزلزل در کار خودت نداشته باش؛ چون وقتی درباره کاری فکر و مشورت کردی، پس تشخیص داده‌ای که راه صحیح این است، دیگر جای تزلزل نیست. اِنَّ