این قبیل اشیاء، امور زمانی‌اند به این معنا که تدریجا در مجموعه‌ای از زمان وجود پیدا می‌کنند علی وجه الانطباق؛ یعنی هر جزئی از این شیء قابل انطباق بر جزئی از زمان است. اگر این خط در یک ثانیه به وجود آمده باشد، چون واقعا امری ممتد است باید گفت: عُشر اولش در عشر اول ثانیه به وجود آمده نه در عشر دوم ثانیه و نه در عشر سوم...، و عشر دوم آن در عشر دوم ثانیه، و عشر سوم آن در عشر سوم ثانیه و... . باز اگر این ثانیه را به صد قسمت تقسیم کنیم می‌گوییم: صدم اول در صدم اول ثانیه به وجود آمده، صدم دوم در صدم دوم ثانیه و... . به هر مقدار که برای این خط جزء اعتبار کنیم برای ثانیه هم جزء اعتبار می‌شود و همیشه این بر آن انطباق دارد؛ یعنی این یک کشش و امتداد است، آن هم یک کشش و امتداد است و این دو بر یکدیگر منطبق می‌شوند، مثل هر دو کمیت و امتدادی که بر یکدیگر منطبق شوند[١] .

پس در زمانی علی وجه الانطباق، دو کشش بر یکدیگر منطبق‌اند به طوری که هر مقدار برای آن، جزء اعتبار کنیم برای این هم جزء اعتبار می‌شود و قهرا هر جزء آن فقط در مقابل یک جزء این قرار می‌گیرد و نمی‌توانیم هر جزء آن را در مقابل هر جزء از این که بخواهیم، قرار بدهیم.

دفع یک اشکال

اینجا در کلمات شیخ نکته‌ای است که نباید اسباب اشتباه شود و آن این است: آیا اشیاء تدریجی‌الوجود فقط زمانِ وجود دارند یا «آنِ» وجود هم دارند؟ یعنی آیا مثلا یک جزء از اول یا آخر اینها در «آن» صورت می‌گیرد؟ جواب این است: هیچ جزئی از اشیاء تدریجی‌الوجود در «آن» صورت نمی‌گیرد.

اشکال

اینجا ممکن است کسی بگوید: این حرکت ابتدا دارد و ابتدایش نمی‌تواند در زمان محقق

[١] . قبلا در مورد مستقل گرفتن زمان از حركت بحث كرده‌ايم، بعدا هم بحث خواهيم كرد. حركت بُعدیدارد كه همان زمان است. در مثال، زمان حركت را با زمان عمومی، همان كه امثال ثانيه و دقيقه را ازآن انتزاع كرده‌ايم، منطبق می‌كنيم.