در زمان امير المؤمنين على ( عليه السلام ) لغزش مردم در قراآت گسترش فزونترى يافت كه آنحضرت ، شاگرد خود ابى الاسود دؤلى را براى تأسيس قواعدى براى اعراب قرآن فراخواند .

آنگاه در زمان عبد الملك بن مروان ، حجاج بن يوسف ثقفي كه والى أو در عراق بود براى نقطه گذارى قرآن همت گماشت ، واين كار به دست نصر بن عاصم ليثى ، ويحيى بن يعمر عداونى - كه هر دو به سال ٩٠ ه‌ .

ق از دنيا رفتند - انجام گرفت .

وايندو از دانشمندان مشهور واز نحويين وقراء موثق به شمار مى رفتند .

در كتاب شرح ما يقع فيه التصحيف والتحريف از ابى احمد عسكري آمده است : ( روايت شده كه سبب انگيزه ء نقطه گذارى ، يعنى پياده كردن اعراب در قرآن اين بود كه مردم در گذشته حدود چهل واندى سال تا زمان خلافت عبد الملك بن مروان ، قرآن كريم را در مصاحفى قرائت مى كردند كه طبق رسم الخط مصحف عثماني نگارش شده بود ، آنگاه تصحيف ولغزش در قرائت رو به ازدياد نهاد ودر عراق گسترش يافت .

حجاج بن يوسف ثفقى از كتاب درخواست كرد براى اين حروف متشابه وهمانند با يكديگر [ از قبيل باء ، وتاء وثاء وياء .

وامثال آنها ] علامات ومشخصاتي را وضع وابتكار نمايند ) ( ١ ) .

كار اين علماء به نقط وشكل - يعنى نقطه گذارى قرآن به منظور ارائه ء اعراب ونيز نقطه ها وعلامات حروف متشابه - محدود بود ، بودن اينكه هيچگونه دگرگونى در شكل كلمه ايجاد كرده باشند .

بنابراين آن كلماتي كه ميان رسم الخط آن ، وروايت مربوط به قرائت آن اختلاف وجود داشت به همان حالت نخستين مصاحف امام باقى ماند .

وبراى شناخت قرائت چنين كلماتي همواره به روايت وكتب مربوط به رسم الخط قرآن مراجعه مى شد .

مانند ( جائ ‌ جيئى ) ( ٢ ) در مصحف مكه ، و ( لااذبحنه ) ( ٣ ) با افزودن الف اول در تمام مصاحف .

اين كار نيز به خاطر حزم واحتياط انجام گرفت تا مجالي براى ايجاد دگرگونى در قراآت به وجود نيايد .

چنين به نظر مى رسد كه نقط وشكل ، واعجام - كه اولى ودومى به معنى نگارش مسخصات اعراب ، وسومى به معنى رفع ابهام از راه نقطه گذارى حروف متشابه ويا نگارش ويژه أي براى تشخيص حروف متشابه مى باشد - تابع روش اهل منطقه أي بود كه مصحف بدانجا فرستاده شد ، ونيز تابع قرائتي بود كه از فرستادگان عثمان فراگرفته بودند .

پس از نقط وشكل واعجام مصاحف ، مرحله ء استنساخ مصاحف با رنگهاى مختلف فرا رسيد ، به اين معنى كه مصحف را طبق يكى از قراآت سبع با رنگ خاصى مى نگاشتند ، وقراآت ديگر را با رنگى ديگر تا ميان آنها تفاوتى به وجود آيد ، چون ديدند كلمات قرآن پس از پياده كردن نقط وشكل واعجام صرفا پذيراى يك قرائت است و نمى تواند قابل انعطاف باشد ( ٤ ) .

پس از آنكه كار اهل مغرب - در نگارش قرآن - بر طبق روايت حفص استقرار يافت ، قراآت حفص را با مركب سياه مى نوشتند ، وقراآت ديگر را با رنگ سرخ كتابت مى نمودند ( ٥ ) .

چاپ قرآن اولين چاپ قرآن كريم در مصر - مطابق قواعد رسم الخط قرآن - به سال ١٣٠٨ ه‌ .

ق از سوى شيخ ( استاد ) رضوان بن محمد مخللاتى انجام گرفت ( ٦ ) .

وپس از آنكه پاره أي از زمينه هاي اختلاف ، در نگارش آن پديد آمد از سوى لجنه أي كه وزات فرهنگ مصر

١ .الحياة العلمية في الشأم ، ص ٣٥ نقل از التصحيف والتحريف : عسكري ، ص ١٣ .

٢ .در سوره ء زمر ، آيه ء ٦٩ .

٣ .در سوره ء نمل ، آيه ء ٢١ .

٤ .غيث النفع ، ص ٣٨ .

٥ .رك .

روضات الجنات ، ص ٢٦٣ .

٦ .السبيل إلى ضبط كلمات التنزيل ، ص ٥٧ .