- ونيز گاهى هدف آنها از ( عامه ) عبارت از آن وجهى بود كه نافع وعاصم در آن اتفاق نظر داشتند ، لذا قرائت اين دو استاد مطمئن ترين قراآت وداراى صحيح ترين سند وفصيح ترين قراآت در عربيت محسوب مى گرديد .

وقراآت ابى عمرو وكسائي - به ويژه از نظر فصاحت - در نوبتي پس از قراآت نافع وعاصم قرار داشت ) ( ١ ) .

اگر ما بخواهيم راجع به تطور مقياس قراآت متواتره - كه از قرن چهارم پديد آمده - آشنائى به هم رسانيم و درباره ء آنچه ابن خالويه در كتاب القراآت خود ياد كرده است آگاه گرديم ، بايد اين تطور را در همان شرط سوم ( پذيرش عامه ) ترسيم كنيم .

واحيانا اين تطور به وضع وايجاد قيود مضبوط وشرائط كافى فزونترى بر مى گشت تا مبادا قرائت از اداء وظيفه ء خود در جهت حفظ ونگاهبانى لفظ ونص قرآن كريم ، خارج وناتوان گردد .

مرحله ء شانزدهم عصر تطور مقياس امتياز ميان قراآت صحيح وقراآت غير صحيح : در اين مرحله ، مقياسي كه مكى ابن ابى طالب براى تشخيص وامتياز ميان قراآت صحيح وغير صحيح ياد كرده بود تطور يافت .

منظور از ذكر اين مقياس آن بود كه مبادا در قرائت قرآني ، قرائتي - كه از قراآت قرآني نبوده - نفوذ كند ، از قبيل قراآت غير مسند ، وقراآتى كه روايات مربوط به آن ضعيف است ، وقراآتى كه متواتر ويا مستفيض نيست ، ويا قراآتى كه آنرا فقط يك راوي از قراء سبعه نقل كرده ونتوان آنها را - به خاطر آنكه سند آنها قطعي نيست - به عنوان قرآن برشمرد .

همه ء اين نگرانيها وتطور مقياس از آنرو بودكه شرط سوم يعنى پذيرش وتوافق عامه احيانا به گونه أي تلقى مى شد كه نمى توانست به وظيفه ء خود - يعنى به ضبط ومصونيت قرآن وقرائت صحيح آن قيام كند ، لذا اين شرط ووصف را مى بايد به شرط ووصفي - كه از دقتي فزونتر وتوانائى بيشتر در اداء اين وظيفه برخوردار است - دگرگون مى ساختند .

مقياس صحت واعتبار قراآت در اين مرحله : مقياس صحت قراآت بدينصورت تطور ودگرگونى يافت كه مى بايد قرائت داراى شروط واركان زير مى بود : ١ ) صحت سند .

٢ ) انطباق با قواعد عربيت ولغت .

٣ ) انطباق با رسم الخط مصحف عثماني .

كواشى موصلي ( م ٦٨٠ ه‌ .

ق ) مى گويد : ( هر قرائتي كه داراى سندى صحيح ومتضمن مجوزى در عربيت مى باشد ، وتلفظ آن با رسم الخط عثماني منطبق به نظر رسد بايد آنرا از جمله ء ( أحرف سبعه ) أي دانست كه طى روايات بدانها تصريح شده است ، ولو آنكه آنرا هفتاد هزار نفر - بطور دسته جمعى ويا پراكنده - روايت كرده باشند .

١ .الابانة ، ص ٤٨ - ٥٠ .