کشاف الفهارس - حجتی، محمدباقر - الصفحة ١٥٢
ابن الجزرى پاره أي از اين كتب را در نمودار مصادر ومآخذ كتابش : النشر في القراآت العشر ، ياد كرده است ، از قبيل : ١ .
مفرده ء يعقوب ، از عبد الباري سعيدي ( م ٦٥٠ واندى پس از هجرت ) .
٢ .الكفاية في القراءات الست ، از : هبة الله بن احمد حريري ( م ٥٣١ ه .
ق ) .
٣ .التذكرة في القراآت الثمانى ، از : ابن غلبون حلبى ( م ٣٩٩ ه .
ق ) .
٤ .التلخيص في القراءات الثمانى ، از : ابى معشر طبري ( م ٤٧٨ ه .
ق ) .
٥ .الجامع في القراءات العشر ، از : نصر بن عبد العزيز فارسي ( م ٤٦١ ه .
ق ) .
٦ .الروضة في القراءات الاحدى عشرة ، از : حسن بن محمد بغدادي ( م ٤٣٨ ه .
ق ) .
٧ .البستان في القراءات الثلاث عشرة ، از : ابن الجندي ( م ٧٦٩ ه .
ق ) .
٨ .الكامل ، از : يوسف بن على هذلي ( م ٤٦٥ ه .
ق ) .
هذلي در اين كتاب ، پنجاه قرائت ائمه ء قراآت را در يكهزارو چهارصدو پنجاه ونه طريق فراهم آورده است .
٩ .وسرانجام كتاب إتحاف فضلاء البشر في القراآت الاربع عشر را در برابر خود مى بينيم كه آنرا دمياطي بناء ( م ١١١٧ ه .
ق ) تأليف كرده است .
اين مرحله از قرن چهارم تا قرن دوازدهم هجري امتداد يافت .
مؤلفات وآثار مربوط به قراآت از قرن ٤ تا ١٢ ه .
ق نتوانست از حيثيت وشهرت قراآت سبع بكاهد .
ملاك مؤلفان وقاريان در اين مرحله براى اختيار قراآت :مؤلفان كتب قراآت در اين مرحله در انتخاب قراآت - كه آنها را ( اختيارات ) خود معرفى كرده اند - اركاني را ملاك قرار داده اند كه عبارتند از : الف .
بايد داراى وجهى قوى در عربيت باشد .
ب .
با رسم الخط مصحف عثماني منطبق باشد .
ج .
عموم مردم در پذيرش آن به توافق رسيده باشند .
قراآتى كه در اين مرحله انتخاب شد ( يعنى قراآت قراء سبعه ) واجد اين اركان بوده است .
تأييد اين نكته در گفتار مكى بن ابى طالب : مكى بن ابى طالب به اين مطلب در سخنان فشرده خود اشارت دارد كه با وجود گذشت زمان ، قراآت سبع اعتبار وشهرت خود را از دست نداده است .
وى در اين باره مى گويد : ( قراآت قراء سبعه در جنب قراآت ديگران فراموش نشد ، قرائت يعقوب حضرمى وقرائت عاصم جحدرى ونيز ابى جعفر وشيبه - كه امام واستاد نافع بوده اند - فراموش نگرديد .
وهم چنين اختيار ابى حاتم وابى عبيد ، واختيار مفضل ، نيز اختيارات ديگران ، همين نكته يعنى اهتمام به قراآت سبع را تأييد مى كند ، ومردم نيز بر اساس چنين اختياراتى در هريك از بلاد مشرق قرائت كرده ومى كنند .
اين قراآت منتخب با استفاده از تعبير ( اختيار ) به خود اختياركننده منسوب مى باشد .
طبري وديگران نيز به اختيار قراآت روى آورده اند .
اكثر اختيارات اين دانشمندان در مورد وجهى از قرائت محدود بود كه سه شرط در آن وجود داشت : ١ ) وجهى قوى ومعتبر در عربيت وهماهنگ با قواعدو دستور زبان .
٢ ) قابل انطباق با رسم الخط مصحف عثماني .
٣ ) پذيرش عموم مردم كه قرائت خود را متفقا بر اساس آن قرار مى دادند .