مى توان اين سخن را با مثالهائى كه ابن مجاهد در كتاب السبعة ياد كرده است توضيح داد ، وى پاره أي از قراآت را ياد كرده است كه فقط يك راوي در طبقه ويا زمان خود آنرا نقل كرده است ، مانند روايت بكاربن عبد الله بن كثير از پدرش كه مى گفت : ( پدرش ( لاحدى الكبر ) را كه درآيه ء ٣٥ سوره ء مدثر آمده است بدون الف ، يعنى ( لحدي الكبر ) قرائت مى كرد .

باتوجه به اين مطالب نتيجه مى گيريم كه : همه ء علماء در صحت سند روايت مربوط به قرائت شرط كرده اند بايد مفيد علم باشد ، يعنى ايجاد علم كند كه قرائت چه به صورت فعل وچه به صورت تقرير وتأييد از معصوم ( عليه السلام ) صادر شده است .

مالا به اين نكته مى رسيم كه از نظر اين دسته از دانشمندان ميان قرآن وقراآتى كه در زمينه ئ‌ آنها چنين روايات صحيحي وجود دارد هيچ تفاوتى نيست ، زيرا قرآنيت قرآن جز از طريق علم قابل اثبات نمى باشد ، يعنى ناگزير بايد آنچه به عنوان قرآن قرائت مى شود يقينا قرآن باشد .

از همين جا است كه عده أي از علماء بر آن شدند فقط قراآتى را - كه روايات مربوط به آنها از لحاظ سند صحيح ويا متواتر بوده است .

عليرغم عدم مطابقت آنها با رسم الخط مصحف - تجويز كنند .

ب .

مطابقت با رسم الخط مصحف : پس از آنكه به مقصود قراء از صحت سند مربوط به روايات قراآت آگاه شديم بايد ببينيم مقصود آنها از ( مطابقت قرائت با رسم الخط مصحف ) چيست .

وچنانكه ديديم اين مطلب يكى از عناصر عمده ئ‌ مقياسهاى قراآت معتبر به شمار مى رود .

مقصود از رسم الخط مصحف ، همان چيزى است كه مصاحف امام در زمان عثنان وبه دستور أو بر اساس آن نگارش شده است .

عثمان - آنگاه كه به يكنواخت ساختن مصاحف در نگارش فرمان داد - منظورش آن بود كه رسم الخط مصاحف يادشده حاوى حروف ووجوهى از قراآت باشد - كه در آخرين مقابله ء قرآن با جبرائيل - قرائت قرآن كريم بر آن حروف استقرار يافته بود ، تا از ورود قراآت شاذه وغيرمعتبر در دائره ء قراآت معتبرى - كه خواندن قرآن بر طبق آنها جائز بود - پيشگيرى شود .

بايسته است سخن صاحب كتاب الانتصار را ببينيم تااين مطلب را بهتر بازيابيم .

وى مى گفت : ( هدف ومقصدي كه عثمان براى جمع وتدوين قرآن در ميان دو لوح ، نصب العين خود قرار داده بود با هدف ابى بكر در اين كار تفاوت داشت ، هدف عثمان صرفا اين بود كه ميان مردم براساس قراآت معروفى - كه صدور آن از نبى اكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) ثابت شده بود - اتحاد وهمبستگى ايجاد كند ، وآن قراآتى را كه فاقد اين ويژگى بوده است الغاء كرده ومردود اعلام نمايد تا با اتفاق نظر مهاجرين وانصار ، مردم را وادارد مصحف واحدى را ملاك ومأخذ قرار دهند .

انگيزه ء سعى وتلاش عثمان در تحقق چنين هدفي آن بود كه مبادا به علت اختلاف اهل عراق وشام درباره ء پاره أي از وجوه قراآت ، فتنه أي به پا خيزد ) ( ١ ) .

وبراى اينكه از رسوخ قراآت غير معتبر وغير متواتر در عرصه ء قراآت معتبر پيشگيرى كنند درصدد برآمدند وجوه

١ .المواهب الفتحية ٢ / ٨٦ .