شايد مخالفت اين شنبوذ با آراء علماء قرائت در رابطه با شرط سوم از رقابت أو با ابن مجاهد ريشه مى گرفت ( ١ ) ، ونيز از آنجا ناشى مى شد كه ابن شنبوذ به اين نكته توجه نداشت كه شرط سازگارى قراآت با رسم الخط مصاحف عثماني بدين دليل بوده است كه مصاحف عثماني - بر اساس تلفظ وقرائتى كه در ( عرضه ء اخير ) ( ٢ ) تثبيت شد - نگارش يافت ، چنانكه اين نكته را جمعى از مفسرين ومورخين ياد كرده اند : - ابن كثير مى گويد : ( جبرائيل ( عليه السلام ) در ماه رمضان هر سال به معارضه ومقابله ء قرآن كريم با رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله وسلم ) مى پرداخت ، اما وقتى آخرين سال رحلت آنحضرت فرا رسيد ، قرآن كريم - را براى خاطر تأكيد وتثبيت واستحكام امر - دو بار مقابله كرد ) ( ٣ ) .

- ابن الجزرى مى نويسد : ( مصاحف عثماني بر اساس قرائت وتلفظى - كه در ( عرضه ومقابله ء اخير ) از سوى خدا ( صلى الله عليه وآله وسلم ) تثبيت وتأييد شده بود - به كتابت در آمد ، چنانكه شمار قابل توجهي از دانشمندان پيشين بدين نكته تصريح كرده اند ( ٤ ) .

بارى امكان دارد مخالفت ابن شنبوذ با شرط سوم به خاطر آن بوده است كه وى به نقشه پردازى ابن مجاهد در شاذانگارى قراآت زائد بر قراآت سبعه ، رضا نمى داد ، چرا كه ابن شنبوذ مى ديد در جمع قراآت متواتر ، قراآتى جلب نظر مى كرد كه با رسم الخط مصحف عثماني سازگار نبوده وفقط اعتبار آنها متكى به سند وروايت بوده است نه سازگارى با رسم الخط مصحف عثماني .

وما نمونه هائى از قراآت را ياد مى كنيم كه عليرغم اينكه داراى تواتر است با رسم الخط مصحف عثماني سازگارى ندارد ، مانند :

قرائت ( جئ ) كه با الف وبه صورت ( جائ ) در مصحف عثماني نگارش شده است .

قرائت ( لاذبحنه ) كه با الف وبه صورت ( لا أذبحنه ) نوشته شده است ( ٥ ) .

قرائت ابى عمرو : ( إن هذين ) با ياء كه با الف وبه صورت ( إن هذان ) نگارش شده است .

وسرانجام ، قرائت ( فاصدق واكون ) با واو ، كه بدون واو وبه صورت ( .

واكن ) نوشته شده است ( ٦ ) .

سزا است ياد آور گرديم : ابن شنبوذ ، طبق گفته ء ابن النديم ( درمقام رقابت با ابى بكر ( ابن مجاهد ) برآمد ، اما أو را به بطلان شخصيتش منسوب نكرد ودر صدد جرح أو بر نيامد ) ( ٧ ) .

با توجه به نكته أي كه در مخالفت قراآت - در پاره أي از موارد - با رسم الخط مصحف عثماني ، جلب نظر مى كند بايد در اين مسأله تجديدنظر كرد ، چرا كه موافقت با رسم الخط مصحف عثماني - كه به عنوان شرط اخير در صحت قراآت محسوب مى شود - سنتى است كه تا كنون از آن پيروى مى شد ، چنانكه صفاقسى به همين مطلب تصريح كرده است .

وى مى نويسد : ما معتقديم وقتى رسم الخط از يكسو ، وقراآت متواتر ويا مشهور از سوى ديگر - همانگونه كه درنمونه هاي اخير ديديم - با هم معارض وناسازگار بودند بايد برطبق قراآت متواترو يا مشهور عمل كرده وآنها را ملاك قرار داد ( ٨ ) [ وبه رسم الخط اعتنايى نكرد ] .

صفاقسى مى گويد .

( شيخ عارف بالله ، ( سيدى ) محمد بن الحاج در كتاب المدخل گفته است : هيچكسى را روا نيست كه نوشته هاي

١ .در اين باره بنگريد به : طبقات ذهبي ، طبقات ابن الجزرى ، ضمن ترجمه ء احوال ( ابن شنبوذ ) ، تاريخ القرآن شاهين ، ص ٢٠٧ .

٢ .درآخرين بارى كه جبرائيل ( عليه السلام ) قرآن كريم را با رسول اكرم صلى الله عليه وآله مقابله كرد .

٣ .فضائل القرآن ، ص ٦ .

٤ .النشر ١ / ٨ .

٥ .غيث النفع ، ص ٢١٨ .

٦ .الصاحبى ، ص ١١ .

٧ .الفهرست ، ط خياط ، ص ٣١ .

٨ .غيث النفع ٢١٨