پس از شناسائى ( اختيار قراآت ) اين نكته مورد تأكيد قرار مى گيرد كه اجتهاد قراء در رابطه با تأسيس قراآت نبوده است - اگرچه برخى بر اين پندار بوده اند - ، بلكه اجتهاد آنها در جهت اختيار وانتخاب روايت مبذول مى گشت .

ميان اجتهاد در انتخاب روايت از يكسو ، واجتهاد در تأسيس قرائت از سوى ديگر تفاوت زيادي وجود دارد .

آن امرى كه به اتفاق علماء اسلامي ممنوع مى باشد مربوط به اجتهاد در وضع وابتكار قرائت است نه اجتهاد در انتخاب روايت .

ابن الجزرى - آنگاه كه درباره ء انتساب قرائت به قارى گفتگو مى كند - به همين نكته اشاره دارد ، ومى گويد : ( اين نسبت ، عبارت از نسبت اختيار ودوام ولزوم مى باشد ، نه نسبت اختراع ورأى واجتهاد ) ( ٢ ) ، به اين معنى كه قارى ، به انتخاب قرائت مى پردازد وبه آن عملا تداوم مى بخشد وبدان پاى بند مى گردد تا آنجا كه به چنين قرائتي ميان مردم شهرت پيدا مى كند ، ومردم در اين قرائت به وى روى مى آوردند ، ودر نتيجه قرائت مذكور به أو منسوب است .

اختيار نزد قراء اوائل ، مانند قراء سبعه ، يا عشره ويا نزد قرائي كه قبل از آنها ويا معاصر آنها بوده اند از همين مصادر ووجوه سرچشمه مى گرفت ، مصادر ووجوهى كه قبلا بازگو شده است .

اما اختيار قراآت نزد علماء واهل اداء ( يعنى علماء تجويد ) كه متأخر از قراء يادشده هستند اختياري بود كه از ميان حروف ووجوه قراء سبعه ويا عشره صورت مى گرفت ، مانند اختيارات دانى وابن الجزرى ، ( ميان دانشمندان پيشين ) واختيارات ضباع وحصري ( ميان علماء معاصر ) .

١ .الجامع لاحكام القرآن ١٥ / ٤٠ .

٢ .النشر ١ / ٥٢ .