بايد يادآور شويم كه أبو على فارسي درصدد بود كتابي در احتجاج بر قراآت شاذه تأليف كند ، ( لكن پيش آمدهاى زمان وى را از اين كوشش بازداشت ) ، چنانكه شاگرد أبو على فارسي ، يعنى أبو الفتح ابن جنى ( م ٣٩٢ ه‌ .

ق ) همين مطلب را بازگو كرده ودر مقدمه ء كتاب المحتسب گفته است : من در صدد تحقق بخشيدن هدفي برآمدم كه استادم أبو على فارسي آهنگ آن داشت ، [ ولى ] بدان توفيق نيافت ومن با نگارش كتابي درباره ء قراآت شاذه آرزوى أو را محقق ساختم .

منظور آن نيست كه احتجاج بر قراآت در اين مرحله آغاز گشته است ، چرا كه ابن النديم مى نويسد : محمد ابن يزيد ( مبرد ) ( م ٢٨٥ ه‌ .

ق ) كتابي تحت عنوان كتاب إحتجاج القراءة نگاشت ( ٤ ) .

ونيز شاگرد مبرد ، يعنى ابن السراج ( م ٣١٣ ه‌ .

ق ) - بر حسب نوشته ء ابن النديم - كتابي در احتجاج قرائت تأليف كرد ( ٥ ) .

همچنين شاگرد ديگرش ، ابن درستويه ( م ٣٣٠ واندى پس از هجرت ) كتابي در ( احتجاج قراء ) تدوين كرد ( ٦ ) .

هدف اين است كه در مرحله ء سيزدهم احتجاج بر قراآت به صورت پديده أي از پديده هاي تدوين آثارى در قراآت خودنمائى كرد ، والا اين كار از پيش آغاز شده بود ، ولى چندان پختگى وگستردگى ورواجى در آن به چشم نمى خورد .

١ .مفتاح السعادة ١ / ١٦٥ ، ط دار الكتب الحديثة .

٢ .الفهرست ، ط خياط ، ص ٣٣ .

٣ .همان ، ص ٥٩ .

٤ .الفهرست ، ص ٥٩ .

٥ .الفهرست ، ص ٦٣ .

٦ .الفهرست ، ص ٣٥ .