ق ) در اينكه چرا علماء وبه ويژه ابن مجاهد در ميان آنهمه قراآت به قراآت قراء سبعه بسنده كردند - چنين استدلال مى كند : ( اگر كسى بپرسد : به چه دليل اين قراء هفتگانه در رابطه با قرائت برخوردار از شهرت شدند ، وحتى آن قرائي كه پيش از آنها وبرتر از آنان بودند تا اين حد معروفيت كسب نكردند ، حتى با يك نوع تساهل وتسامح در تعبير ، احرف سبعه ، را با قراآت قراء سبعه مرتبط مى سازند ، و سرانجام اين قراء در عصر ما از ديگران ، يعنى امثال كسانى كه به درجاتي از آنها برتر وداراى ارزشى والاتر از لحاظ علمي بودند ، داراى شهرت ومعروفيت بيشترى مى باشند ؟ پاسخ اين است : راويانى كه قراآت را از اساتيد قرائت روايت كرده اند در دوره ء دوم وسوم از لحاظ شمار فزونى داشته وداراى اختلاف بيشترى در امر قرائت بوده اند .

مردم در دوره ء چهارم بر آن شدند كه در مورد قراآتى كه با رسم الخط قرآن كريم منطبق بوده است بر آنگونه قراآتى كه حفظ آنها سهل وآسان ، ونيز قرائت قرآن بر طبق آنها قابل ضبط وشايسته انطباق با قواعد كلى است بسنده كنند .

لذا در صدد يافتن پيشوائى در قرائت بر آمدند كه به وثاقت وحسن تدين وكمال علم معروف بوده واز عمرى طولاني وشهرتى در امر قرائت برخوردار باشد ، ونيز معاصران أو ، عدالت ووثاقتش را در روايات وقراآت ، وهم چنين آگاهى أو را نسبت به آنچه كه قرائت كرده متفقا مورد تأييد قرار داده باشند ، ونيز قرائت وى نسبت به رسم الخط مصحفي كه به آنها منسوب است متفاوت به نظر نرسد ، وبه همين جهت مردم از هر سرزمينى امام وپيشوائى را در قرائت گزين كردند كه داراى چنان صفات و خصوصيات بودند ، وقرائت أو منطبق با مصحفي بود ، كه عثمان به سرزمين آنها گسيل داشت .

در شهرهائى كه عثمان ، مصحفي به سوى آنها گسيل داشت دانشمندان زير از سوى مردم آن شهرها ، به عنوان پيشوايان مورد قبول انتخاب شدند ، واينان عبارتند از : الف ) أبو عمرو بن علاء ، از بصره .

ب ) حمزة بن حبيب زيات وعاصم ، از كوفه وحوالي آن .

ج ) كسائي ، از مردم عراق .

د ) ابن كثير ، از اهل مكه .

ه‌ ) ابن عامر ، از اهل شام .

و ) نافع ، از اهل مدينه .

اينان در زمره ء كسانى به شمارند كه پيشوايى آنان در قرائت ، معروف واز طول عمر در امر إقراء بهره مند بوده مردم بلاد اسلامي به سوى آنها بار سفر مى بستند ) ( ١ ) .

مرحوم فضل بن حسن طبرسي ( م ٥٤٨ ه‌ .

ق ) صاحب مجمع البيان مى نويسد : ( علت وانگيزه ء توافق مردم درباره ء اين قراء وپيروى از آنان از دو امر ريشه مى گيرد : ١ .

اين قراء ، عمده ء اهتمام وفرصت خود را درباره ء قرائت مصروف مى داشتند .

علاوه بر اين از آگاهى فزونترى نسبت به قراء ديگر بهره مند بودند .

اما دانشمندانى كه پيش از آنها ويا معاصر با آنان بودند وقراآت آنها به عنوان ( شواذ قراآت ، يا قراآت شاذة ) به شمار است اهتمامشان صرفا به امر قرائت محدود نبود ، بلكه تخصصي كه درخور آنان بوده است عبارت از فقه ، يا حديث ويا ساير علوم ديگر مى باشد كه ضمنا پاره أي از فرصت آنها در امر قرائت مصروف مى گشت .

٢ .قرائت قراء سبعه ، لفظا وسماعا ، شامل همه ء كلمات قرآن كريم بوده وبه صورت مسند نقل شده است .

١ .الابانة ، ص ٤٧ ، ٤٨ .