صاحب الحدائق الناضرة به همين مطلب اشاره كرده است : ( استاد ما ( ١ ) شهيد ثانى در شرح الرسالة الالفية - در اشاره به قراآت سبع - مى گفت : همه ء اين قراآت از سوى خداوند متعال است كه آنها را روح الامين بر قلب سيد المرسلين ( صلى الله عليه وآله وسلم ) - به منظور تخفيف و تسهيل بر امت اسلامي - نازل كرده است ) ( ٢ ) .

٦ .عارى بودن مصاحف امام از نقطه واعراب ، واجتهاد قراء ششمين منشأ اختلاف قراآت عبارت ازهمين دوامر است ، به خصوص آن قراآتى كه به اجتهاد قراء مبتنى بوده و روايتي درباره ء آنها ديده نمى شد .

دو عامل يادشده را بايد از عوامل اختلاف قراآت - البته از ديدگاه كسانى امثال گولدزيهر - برشمرد ، گولدزيهر مى گفت : ( پيدايش بخش عمده أي از اين اختلافات از خصوصيات خط عربي ريشه مى گيرد .

خطى كه پيكره ء نبشتارش ، اندازه هاي مختلف صوتي را پيش مى آورد ، اندازه هاي مختلفى كه پى آمد اختلاف نقطه هائى مى باشد كه روى اين پيكره ويا زير آن قرار مى گيرد ، ويا پى آمد شمار مختلف اين نقطه ها است [ كه مصاحف اوليه فاقد آنها بوده است ] .

حتى با تساوى اندازه هاي صوتي نيز اين اختلاف پيش مى آمد .

اختلاف حركات منجر به اختلاف مواضع كلمه از لحاظ اعراب گرديد ، وهمين امر موجب مى شد كه در دلالت كلمه نيز اختلافي پديد آيد .

بنابراين اختلاف آرايش وتجهيز خط به وسيله ء نقطه ها ، ونيز اختلاف حركات - كه مصاحف اوليه فاقد آنهابوده است - دو عامل اوليه در پيدايش اختلاف قراآت در متنى گشته كه اصلا فاقد نقطه بوده ويا دقتي در نقطه و اعراب گذارى آن به كار نرفته است ) ( ٣ ) .

پيروان نظريه ء گلدزيهر : در ميان معاصرين دو تن از دانشمندان تحت تأثير نظريه ء گولدزيهر قرار گرفتند : ١ .

ابراهيم ابيارى كه ما قبلا نظريه ء أو را در مبحث ( تعريف قراآت ) بازگو كرده وبه نقد آن پرداختيم .

٢ .دكتر جواد على كه تحت تأثير نظريه ء گولدزيهر مى گفت : ( اختلاف قراآت از رسم الخط قرآن كريم سرچشمه مى گيرد ) ( ٤ ) .

دانشمندانى كه به نقد نظريه ء گولدزيهر پرداختند : ١ .

عبد الوهاب حموده در كتاب القراءات واللهجات ، فصل دهم .

٢ .محمد طاهر كردى در كتاب تاريخ القرآن ذيل عنوان ( الرد على الافرنج القائلين باستنباط القراءات عن الرسم ) .

٣ .دكتر عبد الرحمن سيد ضمن بحث خود تحت عنوان ( كولدتسيهر والقراءات ) كه در مجله المربد يكى از نشريات دانشگاه بصره ، سال اول ، شماره ء اول ، چاپ ومنتشر شد .

٤ .شيخ عبد الفتاح قاضى در كتاب القراءات في نظر المستشرقين والملحدين .

٥ .لبيب السعيد در كتاب المصحف المرتل .

١ .منظور از عنوان ( استادو يا شيخ ) استاد ويا شيخ روايت بلا واسطه نيست .

٢ .الحدائق الناضرة ٨ / ٦٩ .

ونيز رجوع كنيد به : مفتاح الكرامة ٢ / ٣٩٢ .

٣ .مذاهب التفسير الاسلامي ، ص ٨ .

٤ .رك : مجلة المجمع العلمي العراقى ، مجلد دوم ، جزء دوم لهجاب القرآن الكريم .