فصل چهارم اختلاف قراآت وبررسى علل واسباب آن وجوه اختلاف قراآت : دانشمندانى امثال ابن قتيبه وفخر الدين رازى ، وابن الجزرى وديگران در مقام استقراء قراآت - عليرغم اختلاف انواع آنها - بر آمدند ، وسعى كردند وجوه اختلاف را نيز مشخص سازند .

مساعي آنها در اين زمينه به اين نتيجه بارور گشت كه وجوه ويا انواع اختلاف قراآت به مواردي كه در زير ياد مى كنيم محدود مى باشد .

١ .اختلاف در حركات كلمه ، بدون اينكه در معنى وشكل آن تغييري ايجاد كند ، مانند : ( .

ويضيق صدري .

) ( شعراء : ١٣ ) .

كه هم به رفع قاف : ( ويضيق ) ، وهم بانصب آن ( ويضيق ) قرائت شده است .

( قال يا قوم هؤلاء بناتى هن اطهر لكم .

) ( هود : ٧٨ ) .

در اين آيه ، راء ( اطهر ) هم به رفع وهم به نصب قرائت شده است .

٢ .اختلاف در حركات كه تغييري در معنى ايجاد كند ، شكل كلمه محفوظ بماند ، مانند ( كفلها ) در آيه ء : ( .

وكفلها زكريا .

) ( آل عمران : ٣٧ ) كلمه ء ( كفلها ) هم به تخفيف فاء : ( كفلها ) ورفع ( محلى ) زكريا به عنوان فاعل ، ونيز به تشديد فاء : ( كفلها ) ونصب ( محلى ) زكريا به عنوان مفعول دوم قرائت شده است .

٣ .اختلاف در حروف كلمه كه در معنى تغيير ايجاد كند ، لكن شكل كلمه محفوظ بماند ، مانند ( ننشزها ) در آيه ء : ( .

وانظر إلى العظام كيف ننشزها .

) ( بقره : ٢٥٩ ) كلمه ء ( ننشزها ) هم بازاى : ( ننشزها ) ، وهم با راء : ( ننشرها ) قرائت شده است .

٤ .اختلاف در حروف كه درشكل كلمه تغييري به وجود مى آورد ، لكن معناى كلمه محفوظ بماند ، مانند ( العهن المنفوش ) در آيه ء : ( وتكون الجبال كالعهن المنفوش ) ( قارعه : ٥ ) اين آيه به صورت ( كالصوف المنفوش ) نيز قرائت شده است .

( .

وزادكم في الخلق بصطة .

) ( اعراف : ٦٩ ) كه كلمه بصطة هم با سين : ( بسطة ) ، وهم با صاد : ( بصطة )