تقسيم قراآت بر اساس اين مقياس : در ظل اين مقياس ، قراآت را به دو بخش تقسيم كردند : الف ) قراآت صحيح : وآن قراآتى است كه شرايط مذكور در آنهاموجود باشد .

ب ) قراآت غير صحيح : وآن قراآتى است كه فاقد هريك از اين اركان سه گانه به نظر رسد .

چه انگيزه هائى موجب وضع اين مقياس گرديد ؟ ابن الجزرى ما را به انگيزه هائى رهنمون مى سازد كه باعث وضع اين مقياس گرديد .

وى مى گويد : ( آنگاه قراء - از پى قرائي كه در اين شهرهاى پنجگانه اهم فرصت خود را در اختيار بحث وتدريس قراآت قرار داده بودند - رو به فزونى گذاشته ودر بلاد اسلامي پراكندند ، وگروهى پس از گروهى ديگر جانشين هم گشتند و معلوم شد از لحاظ صفات وويژگيها متفاوت بودند : - پاره أي از آنها داراى قرائتي صحيح واستوار ، وبرخوردار از شهرت در روايت ودرايت به نظر مى رسيدند .

- پاره أي ديگر فقط واجد برخى از اوصاف ومزايا بودند ، واختلاف زيادي ميان آنها جلب نظر مى كرد ، وضبظ قراآت رو به كاهش نهاده وشكاف واختلاف گسترش يافت تا جائى كه احيانا درست ونادرست به هم در آميخت ،لذا دانشمندان آگاه ونقاد به پا خاستند ، ونهايت تلاش وكوشش خويش را به كار گرفته وحروف وقراآت را گردآورى كردند ، ووجوه وروايات را به اسناد آوردند ، واز رهگذر بنياد اصول ومباني ، وگزارش اركان وشرائط ، امتياز ميان قراآت مشهور وشاذ ، وقراآت صحيح وفاذ ومتروك ومردود را مشخص نمودند ) ( ٢ ) .

تطور همين مقياس در محدوده ء شرط دوم وسوم دراين مرحله : آنگاه اين مقياس - از طريق اندكى توسعه در دائره ء شرط دوم وسوم - تطور ودگرگونى پذيرفت ، وشرائط و اركان صحت قراآت به صورتي درآمد كه ابن الجزرى نيز از آنها چنين ياد كرده است : ١ ) صحت سند .

٢ ) موافقت با قواعد عربيت ولو آنكه بر حسب يكى از وجوه واقوال مربوط به قواعد عربي باشد .

٣ ) موافقت با رسم الخط مصحف عثماني ، هر چند اين موافقت مبنى بر احتمال باشد ( ٣ ) .

گزارش اختلاف علماء قرائت در تعيين معيار صحت سند : دانشمندان قرائت در سطحي كه بتوان سند قرائتي را در آن سطح صحيح بر شمرد دچار اختلاف نظر هستند : ١ .

عده أي تواتر سند را به عنوان شرط صحت آن برشمرده اند ، واستدلال مى كنند كه قرائت عبارت از قرآن است ( يعنى به عنوان قرآنيت آن تلقى مى شود ) وقرآن نيز جز از طريق تواتر قابل اثبات نيست .

٢ .عده أي ديگر در صحت سند به مستفيض ( ٤ ) بودن آن بسنده كرده اند ، چون استفاضه ء سند ، مفيد قطع مطلوب

١ .النشر ١ / ٤٤ .

٢ .النشر ١ / ٩ .

٣ .همان مرجع .

٤ .خبر عزيز ومشهور ومستفيض داراى وجه مشتركي هستند ، وآن اين است كه اين گونه اخبار در حد متوسطي ميان ( تفرد نسبي وتواتر معنوى ) جاى دارند .

در اين انواع سه گانه نوعي از ويژگيهاى حديث ( غريب ) وجود دارد كه آن عبارت از تفرد نسبي است .

زيرا اگر در نقل (