قانون (١) به حسب ريشه لغوى‌اش به هر قاعده كلّى اطلاق مى‌شود؛ گرچه صددرصد علمى باشد، لكن در بحث ما،قانون وظيفه و دستور العمل كلّى است كه به منظور عملى ساختن و اجرا كردن آن جعل مى‌شود. قانون به اين معنا ممكن است دستور العمل براى همه مردم باشد و يا اختصاص به جمع خاصّى داشته باشد؛ مثلاً بر عموم مردم لازم است كه نماز بخوانند و روزه بگيرند، اما فقط بر كسانى كه استطاعت دارند، لازم است به حج بيت اللّه‌ مشرّف شوند. هر دو قسم، قانون به شمار مى‌رود و مورد احترام همه است و به هر دو بايد جامه عمل پوشيده شود.

دليل لزوم تبعيت از قانون

عقل و فطرت هر عاقلى اين مطلب را درك مى‌كند كه انسان‌ها بالطبّع آزادند و معنى ندارد كه فرد يا جمع خاصّى از انسان‌ها فرمانرواى ديگران و يا ديگرى باشد و اگر چنين مطلبى در جايى اتفاق افتاد امرى بر خلاف فطرت انسان و در حقيقت ظلمى است از ناحيه فرمانده بر زير دستان. تحليل و تصوير صحيح از قانونى كه در آن ظلمى نيست، بدين گونه است كه چون انسان مدنى الطبّع است و به طور اجتماعى زندگى مى‌كند، براى اينكه حدود اختيارات اشخاص محفوظ باشد، سلسله مقرراتى را با توافق يكديگر وضع مى‌كنند تا مرز حقوق هر كس معيّن باشد و كسى

(١) «القانون لفظ معرب، ج قوانين، المقياس من كلّ شيء»، «أمر كلي منطبق على جميع جزئياته canon»، «النظام المكتوب التي تعمل به الحكومة و يطبقه الشعب» (معجم لغة الفقهاء، محمد قلعجى، ص٣٥٥).