فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٣ - نقدى بر مقاله «نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى» مهدى فتحى نيا
بررسى دلالى روايت
در بررسى دلالى اين روايت دو مطلب را عرض خواهيم كرد :
مطلب اول اينكه واو در جمله «مسير يوم و ليلة» به معناى «أو» مىباشد (٨) و دراين صورت معناى جمله اين مى شود كه «مسير يوم أو ليلة» . اين مطلب با وضعيت كاروان ها نيز سازگار است؛ چرا كه در قديم به دلايلى، كاروانها در انتخاب شب يا روز براى حركت متفاوت بودند (٩). اما در هر صورت به يك مقدار مىتوانستند طى طريق كنند . (١٠) البته تنها قرينه اى كه بر اين مطلب وجود دارد، كثرت رواياتى است كه «مسير يوم» يا «بياض يوم» را مطرح كرده اند .
مطلب دوم در باره تعابير به كار رفته در اين روايت است. عبارت «مسير يوم و ليلة» نظير تركيب «مسير يوم» است، به اين معنا كه اگر عبارت «مسير يوم و ليلة» در مقام بيان ميزان واقعى در تشخيص مقدار مسير است، عبارت «مسير يوم» نيز بايد همين منظور را برساند و دليل بر اين مطلب، مفهوم ظاهرى آن است كه در برخورد اوّل به ذهن مخاطب مىرسد. براى مثال، ما روايتى را كه در آن تركيب «مسير يوم» به كار رفته است، در اينجا مىآوريم تا خواننده محترم اين دو را با هم مقايسه كند:
سعد عن أبي جعفر عن الحسن بن عليّ بن يقطين عن أخيه الحسين عن أبيه عليّ بن يقطين، قال: سألت أبا الحسن الأوّل عن الرجل يخرج في سفره و هو مسيرة يوم قال: يجب عليه التقصير إذا كان مسيرة يوم و إن كان يدور في عمله. (١١)
(٨) صلاة مسافر ، جامعه مدرسين ، ص ٢٨؛ نموذج فى الفقه الجعفرى ، كتابفروشى داورى ، ص ٢٨٨.
(٩) و بر اين اساس، مدعاى نويسنده مقاله مبنى بر اينكه در قديم كاروانها فقط در روز حركت مىكردند و شب به استراحت مىپرداختند، قابل قبول نيست .
(١٠) نموذج في الفقه الجعفرى ،ص٢٨٨.
(١١) جامع احاديث الشيعه، ج٧، باب ٢ از ابواب صلاة المسافر، باب الحد الّذي تقصر فيه الصلاة، ح ٢٣.