فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٢ - نقدى بر مقاله «نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى» مهدى فتحى نيا
اعراض دلالت مىكند، اين است كه اولاً، اين روايت را فقط جناب شيخ صدوق (ره) در كتاب من لا يحضره الفقيه آورده است و ثانياً، هيچكدام از فقها و حتى خود شيخ صدوق (أعلى اللّه مقامه الشريف) به شهادت كتاب شريف المقنع بر طبق آن فتوا نداده است؛ چنان كه در بيان حد تقصير مىفرمايند: «و الحد الّذي يجب فيه التقصير مسيرة بريدين ذاهباً و جائياً و هو مسيرة يوم ...» (٤).
علاوه بر اينها، امكان حمل اين روايت بر تقيه زياد است، (٥) به دو دليل : اوّلاً، اين روايت به صورت مكاتبه است نه مشافهه، و در روايات مكاتبهاى، امكان تقيه بيشتر از روايات مشافههاى است؛ به اين دليل كه نامه مىتوانست به عنوان سندى كتبى بهانه مناسبى به دست دشمنان ائمه (عليهم السلام) بدهد. (٦) ثانياً، اين روايت ضمن اينكه با روايات ديگرى كه از ائمه اطهار(عليهم السلام) به دست ما رسيده است، مخالف و با فتاواى اهل سنت موافق است (٧) و اين دو مطلب در كنار هم، به خوبى بر مقصود دلالت دارند .
(٤) المقنع ، مؤسسه امام هادى(ع)، ص ١٢٥.
(٥) البته بايد توجه داشت كه حمل بر تقيه و همچنين ادعاى اعراض علما از اين روايت، در صورتى است كه مقصود از «مسير يوم و ليلة» همان باشد كه در مقاله مذكور آمده است و ما خلاف آن را بيان خواهيم كرد .
(٦) نقش تقيه در استنباط ، بوستان كتاب ، ص ٦١٣.
(٧) قال الحنابلة و المالكية و الشافعية : «١٦ فرسخاً ذهاباً فقط و لا يضرّ نقصان المسافة عن هذا المقدار بميلين بل قال المالكية :لا مانع من نقصان ثمانية أميال» (الفقه على المذاهب الخمسه ، ج ١ ، دار الجواد و دار التيار، ص ١٣٩). «و للشافعى اقوال: ...الثالث: مسير يوم و ليلة» (تذكرة الفقهاء ، ج ٤، جامعه مدرسين ، ص ٣٧١ . با توجه به اينكه شافعى ( ١٥٠ ـ ٢٠٤ ) دقيقاً در زمان امامت امام رضا(ع) مىزيسته است دوران شهرت او هم در همان زمان بوده است .