و در آن نشاه ، و در روح و در جسم ، و در فرد و در جمع ، شايستهء رسيدن به كمال و سعادت گردد . و هم بر بيان معاد بشر و اظهار چگونگى منازل و مقامات و مشاهد و درجات ايشان پس از حشر در آن عالم .
اين سه قسمت كه هدف كلى و اساسى قرآن مجيد است گاهى بطور مستقيم ، گاهى در طى امثال ، گاهى در ضمن تاريخ ، گاهى بر وجه قصه ، وقتى به زبان امر و نهى و تكليف ، بارى بر سبيل بشارت و انذار ، زمانى بطريق سرزنش و توبيخ و بالجمله با بيانهايى مقتضى مقام و كلماتى در خور افهام به عباراتى گوناگون از اين هدف تعقيب شده و از آن تعبير به عمل آمده است تا در نتيجه آن را كه عنايت ازلى مقدر فرموده به كمال دو جهان فائز و به سعادت حقيقى نائل آيد .
آياتى كه به احكام فقهى و تكاليف عملى ارتباط دارد و بايد براى استفادهء فقيه ، يا ناظر در تاريخ فقه ، در يك جا جمع گردد شايسته آنست كه تقسيم و طبقه بندى متناسبى براى آنها در نظر گرفته شود .
اين طبقه بندى از لحاظهايى مختلف ممكنست منظور گردد في المثل :
١ - آياتى كه زمان و مكان و مناسبات صدورى آنها معلومست و آنها كه معلوم نيست [١] .
٢ - آياتى كه در پاسخ سؤال نازل گشته و آنها كه بىسابقهء سؤال و ابتدائى نزول و صدور يافته است [٢] .

[١] احكام معلومه مانند قسمتى كه در جلد اول اين تأليف ياد گرديد از قبيل نماز و روزه و جهاد و حج و غير اينها ، غير معلومه مانند قسمتى از آن چه در اين جلد بعنوان استدراك آورده مىشود .
[٢] احكام مسبوقه به سؤال مانند آيهء ١٧٥ از سورهء نساء * ( يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّه يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ : إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَه وَلَدٌ وَلَه أُخْتٌ الآية كه شايد پس از نزول آيهء ١٥ از همان سوره * ( ( وَإِنْ كانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَه أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ واحِدٍ الآية ) و سؤال از آن نازل شده باشد و مانند آيهء سؤال از « شهر حرام » و مانند آيهء سؤال از « خمر » و « ميسر » و آيهء سؤال از « محيض » و غير اينها كه بيشتر از اين قبيل است . احكام غير مسبوقه به سؤال مانند حكم نماز * ( ( وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْها الآية ) و احكامى ديگر كه در طى نقل آيات احكام خواهد آمد .