٣ - آياتى كه احكام آنها بر وجه امر يا نهى ، انشاء شده و آياتى كه بطريق جملهء خبرى افاده گشته است و بالجمله آن چه مربوط است به اسلوب بيان و تعبير از مقصود [١] .
٤ - آياتى كه بطور صريح ، حكمى در آنها بيان شده و آياتى كه از راه مذمت از چيزى يا انذار از آن يا تهديد و توعيد بر آن ، حكمى از آنها بدست مىآمد [٢] .
و نظائر اين طبقه بنديها كه از آن چه بعنوان نمونه ياد شد به خوبى به فائدهء آنها توجه و تشخيص داده مىشود كه اين طبقه بنديها و بحث در بارهء هر طبقه و قسمتى بسيار به جا و مشتمل بر فوائد زياد است ليكن اين خود موضوعى است مستقل و در بارهء آن در رساله يا كتابى جدا كار و منفرد بايد كوشش و استقصاء و بحث و فحص به عمل آيد .
به نظر چنان مىرسد طبقه بندى كه در اين اوراق براى آيات احكام شايسته است آورده شود اينست :
آن چه در قرآن مجيد براى بيان احكام عملى وارد شده بر دو گونه است :
١ - احكام كلى و عام .
٢ - احكام خاص و مشخص .
منظور از عام و كلى در اين مورد اينست كه دستورات چنان باشد كه در همه ،

[١] احكام بر سبيل انشاء مانند آيهء ٢ از سورهء نساء * ( وَآتُوا الْيَتامى أَمْوالَهُمْ وَلا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلا تَأْكُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِكُمْ ) * الآية احكام بر وجه اخبار مانند آيهء ١١ از همان سوره * ( الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيراً ) * .
[٢] نخست مانند آيه ١٤٣ از سورهء نساء * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ) * و مانند آيهء ١٨٩ از سورهء بقره * ( وَقاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّه ) * . دوم مانند آيهء ١٣٧ و ١٣٨ از سورهء نساء * ( بَشِّرِ الْمُنافِقِينَ بِأَنَّ لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً . الَّذِينَ يَتَّخِذُونَ الْكافِرِينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ) * الآية و مانند آيهء ١١٨ از سورهء نساء * ( وَقالَ لأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبادِكَ نَصِيباً مَفْرُوضاً وَلأُضِلَّنَّهُمْ وَلأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذانَ الأَنْعامِ وَلآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّه وَمَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّه فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً الآية . ) *