منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٢٦ - پيدا كردن حال حد و رسم
حدّ [١] از وصفهاء ذاتى چيز [٢] بود.
و حد كردن آن بود- كه نزديكترين جنس چيز بگيرى [٣]، چنان كه حيوان مردم را؛ و آنگاه فصل ذاتى وى بيارى، چنان كه ناطق.
پس گوئى مردم حيوان ناطق است. پس اين حدّ مردم بود. و هم چنان كه گوئى [٤] چهار شمارى است كه بدو بار نيمه كردن، بيكى رسد.
و اما رسم- چنان بود، كه گوئى: مردم حيوانيست: خندان، گريان، [٥] پهن ناخن. يا چهار شمارى است- كه از ضرب وى اندر خويشتن شانزده آيد؛ يا شمارى است- كه از ضرب دو اندر خويشتن هست [٦] آيد.
و بايد كه اندر حدّ- و رسم چهار گونه خطا نيوفتد [٧]،- كه هر چهار- اندر يك معنى افتد.
امّا آن معنى آنست [٨]- كه بايد كه: هر چيزى كه [٩] ناشناخته بود، و خواهى كه شناخته كنى، [١٠] بچيزى كنى- كه از وى شناختهتر بود. و الّا
[١] - جدا- ق.
[٢] - چيزى- ل.
[٣] - چيزى الخ- م- ك- ط- ه- ن،- چيزى بكرد- آ.
[٤] - بى: كه- آ- ه،- گوئى كه- ل.
[٥] - گويان- ق،- و گريان و- د.
[٦] - بى: هست- د،- هشت- م- ك- ط.
[٧] - نيفتد- د- م- ك.
[٨] - آن بود- كب- خ ه.
[٩] - بى: هر- ط- ه- آ،- بى: كه- ل،- هر چيزى را كه- خ ل- كب.
[١٠] - بى: و- آ،- و خواهى كه بشناسيش شناختگى- د،- و خواهى كه شناخته شود شناختن او- ن.