منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٨٣ - قياسهاء مركب

تا آنگاه كه يكى ماند؛ چنان كه گوئى: و ليكن افزون نيست‌ [١] نتيجه آيد كه يا [٢] برابرست يا كم‌ [٣].

قياسهاء مركب‌

نه همه نتيجه‌ها از يكى قياس بيايد يا [٤] دو مقدمه‌ [٥] بس باشد، بلكه بود كه يكى‌ [٦] مسأله بقياسهاء بسيار درست شود، چنان كه از دو مقدمه نتيجه آرند باز آن نتيجه مقدمه شود قياسى‌ [٧] ديگر را و هم چنان همى‌شود تا آخرين‌ [٨]

[١] - افزونيست- آ.

[٢] - بى: يا د- م- ك- كب- ط.

[٣] - از دو جزء باشد عين هر جزو كه استثنا كنى نقيض جزء دوّم نتيجه دهد، چنانكه گوئى: اين شمار جفت بود يا طاق، ليكن جفت است، نتيجه دهد كه پس طاق نيست يا گوئى و ليكن طاقست نتيجه دهد كه پس جفت نيست و همچنين نقيض هر جزو كه استثنا كنى عين جزو دوّم نتيجه دهد، پس در مثال مذكور هر زمان كه گوئى: ليكن جفت نيست، نتيجه دهد كه پس طاقست و اگر منفصل بيش از دو جزو باشد عين هر جزو كه استثنا كنى باقى اجزاء مرتفع شود، و نقيض هر جزو كه استثنا كنى باقى اجزاء بر حال خود بماند، مثلا هر زمان كه گوئى: فلان عدد يا مساوى عدد ديگر است، يا كمتر ازوست، يا بيشتر است، پس گوئى ليكن مساوى است، نتيجه دهد كه پس كمتر ازو [و] بيشتر ازو نيست، و اگر گوئى: ليكن مساوى نيست نتيجه دهد- كه پس يا كمتر ازوست يا بيشتر ازو- ن.

[٤] - تا- م- ك- ه.

[٥] - مقدّم- ل.

[٦] - يك- ه.

[٧] - قياس- ه- كب- د،- و- قياسى- آ.

[٨] - آخر اين- آ.