منطق دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٨٢ - قياسهاء استثنائى از منفصلات

نتيجه آورد [١] نقيض دوّم را، چنان كه گوئى: اين شمار يا جفت بود، يا طاق؛ [٢] ليكن جفت است، پس گوئى: طاق نيست، و ليكن طاق است‌ [٣] پس گوئى: جفت نيست، و اما اگر استثناء نقيض كنى، هر كدام كه باشد، نتيجه آورد عين ديگرم‌ [٤]، چنان كه گوئى: ليكن طاق نيست، پس جفت است؛ ليكن جفت نيست، پس طاق‌ست. و اين حكم اندر منفصلات حقيقى بود؛ و اندر نا [٥] حقيقى حكم باشد كه نه چنين بود.

و امّا اگر منفصل را [٦] جزوها بيش از دو بود عين هر كدام‌ [٧] كه استثنا كنى آن‌ [٨] جمله باقى را برگيرد، چنان كه گوئى: اين شمار يا افزونست‌ [٩] يا كم يا برابر، و [١٠] ليكن اين شمار افزونست، نتيجه آيد كه پس برابر، و كم نيست‌ [١١]؛ و نقيض هر كدام كه استثنا كنى نتيجه باقى بود همچنان كه‌ [١٢] بود

[١] - آرد- ق.

[٢] - يا طاق بود- د.

[٣] - بى: و ليكن طاق است- ك.

[٤] - ديگر- د،- ديگر را- ل- ظ،- عين ديگر را نتيجه آورد- كب.

[٥] - بى: و- ه،- و اندر تا- د.

[٦] - بى: را- ط- د.

[٧] - هر كدام را- كب.

[٨] - از- د- ه- ط.

[٩] - بى: يا- د،- يا افزون بود- كب.

[١٠] - بى: و- د.

[١١] - نيست نيست- م- ك.

[١٢] - كه كه- ل.