تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨٥ - پاسخ به دو سؤال

تو بعد از توبه آمرزنده مهربان است" استدلال كرده‌اند زيرا جمله بر صورت خطاب به پيامبر اسلام است، و آنها كه احتمال دوم را پذيرفته‌اند، به جمله‌ سَيَنالُهُمْ غَضَبٌ‌" به زودى خشم خدا دامنشان را خواهد گرفت" كه به صورت فعل مضارع آمده تمسك جسته‌اند.

ولى ظاهر آيات نشان مى‌دهد كه اينها قسمتى از خطاب خداوند به موسى ع به دنبال ماجراى گوساله‌پرستى است، و فعل مضارع" سينالهم" گواه خوبى براى اين موضوع است، در حالى كه هيچ مانعى ندارد" ان ربك" خطاب به موسى ع باشد [١]

*** ٢- چرا ايمان در آيه فوق پس از توبه آمده است، با اينكه تا ايمان نباشد، توبه تحقق نمى‌پذيرد؟! پاسخ اين سؤال نيز از اينجا روشن مى‌شود كه پايه‌هاى ايمان به هنگام گناه، متزلزل مى‌گردد و يك نوع سستى پيدا مى‌كند، تا آنجا كه در روايات اسلامى مى‌خوانيم:" شرابخوار به هنگامى كه شراب مى‌خورد ايمان ندارد، و زناكار نيز به هنگام زنا ايمان ندارد"! يعنى ايمان فروغ خود را از دست مى‌دهد و كم نور و تاريك و كم اثر مى‌شود.

اما هنگامى كه توبه انجام گرفت بار ديگر فروغ اصلى را پيدا خواهد كرد آن چنان كه گويى ايمان بار ديگر تجديد شده است.

ضمنا از اينكه در آيات فوق، تنها روى ذلت در حيات دنيا تكيه شده، چنين استفاده مى‌شود كه پس از ندامت و پشيمانى از جريان بت‌پرستى و چشيدن مجازاتهاى اين جهان، توبه بنى اسرائيل از اين گناه پذيرفته شد آن چنان كه كيفر آنها را در آخرت از بين برد، اگر چه بار گناهان ديگرشان كه از آن توبه نكردند هم چنان بر دوش آنها سنگينى مى‌كند.

---

[١] تقدير آيه در حقيقت چنين است" قال اللَّه لموسى ان الذين ....".