تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٥٧ - ٢- نامه اعمال

طبيعى خود اعمال آدمى باشد.

و به هر حال آيات مورد بحث نشان مى‌دهد كه علاوه بر ثبت اعمال انسانى در كتب ويژه، خود اعمال نيز در آنجا تجسم مى‌يابند و حضور پيدا مى‌كنند وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً.

اعمالى كه به صورت انرژيهاى پراكنده در اين جهان از نظرها محو و نابود شده‌اند در حقيقت از بين نرفته‌اند (و علم امروز نيز ثابت كرده كه هيچ ماده و انرژى هرگز از ميان نخواهد رفت، بلكه دائما تغيير شكل مى‌دهد).

آن روز اين انرژيهاى گم شده، به فرمان خداوند، تبديل به ماده مى‌شوند، و به صورتهاى مناسبى تجسم مى‌يابند، اعمال نيك به صورتهاى جالب و زيبا، و اعمال بد در چهره‌هاى زشت و ننگين ظاهر مى‌گردند، و اين اعمال با ما خواهند بود، و به همين دليل در آخرين جمله آيات فوق مى‌فرمايد وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً:

" و خداوند به بندگانش ستم نمى‌كند" چرا كه پاداشها و كيفرها محصول اعمال خودشان است.

البته بعضى از مفسران جمله" وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً" را تاكيدى بر مساله نامه اعمال دانسته‌اند، و گفته‌اند مفهوم جمله اين است كه در آن كتاب همه كارهاى خود را حاضر و ثبت شده مى‌يابند [١] بعضى ديگر در اين آيه كلمه" جزاء" را در تقدير گرفته‌اند، و گفته‌اند مفهومش اين است كه در آن روز" جزاى اعمال خود را حاضر مى‌بينند" [٢] ولى تفسير اول با ظاهر آيات مساعدتر است.

در باره تجسم اعمال در جلد دوم ذيل آيه ٣٠ آل عمران بحث مشروحى داشته‌ايم (جلد ٢ صفحه ٣٧٧) و به خواست خدا در ذيل آيات مناسب در آينده‌

[١] و [٢] فخر رازى در تفسير كبير، و قرطبى در تفسير الجامع.