خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٥٥ - ٦/ ١ معناى جاهليت

فرستاد كه نشانه‌هاى هدايت از ميان رفته بود و روشهاى ديندارى، محو شده بود. او آشكارا به سوى حق خواند و براى بندگان، خيرخواهى نمود.

١١٣٦. امام على عليه السلام: هنگامى او را برانگيخت كه هيچ نشانه‌اى برپا نبود و هيچ نورى نمى‌درخشيد و هيچ راهِ روشنى وجود نداشت.

١١٣٧. امام على عليه السلام: خداوند سبحان، محمد صلى الله عليه و آله را به راستى و درستى برانگيخت؛ هنگامى كه سپرى شدن دنيا نزديك شده بود و آگاهى به امر آخرت رو آورده، خوشى آن بعد از درخشندگى تاريك شده بود و بستر آن، ناهموار گرديده، مهارش را به دست كَشنده‌اى سپرده بود؛ و اين، در هنگام به سر رسيدن مدّت و نزديك شدن علامات و از بين رفتن اهل آن و شكسته شدن حلقه و گسيخته شدن ريسمان، و ناپديد شدن نشانه‌ها، و آشكار شدن عيبها، و كوتاه شدن مدّت دراز آن بود.

١١٣٨. امام على عليه السلام: خداوند، او را به پيامبرى برگزيد؛ هنگامى كه مردم، گمراه شده، سرگردان بودند و در راه فتنه و فساد، از روى نادانى قدم مى‌نهادند؛ هواها و آرزوها، ايشان را به سقوط كشانيده بود و كبر و نخوت، آنان را به لغزش واداشته، جهل و نادانى آنها را سبكسر و نفهم نموده بود؛ در حالتى كه پريشان حال و در كار خويش، مضطرب و نگران و مبتلا به نادانى بودند. پس پيامبر صلى الله عليه و آله در خيرخواهى [آنان‌] كوشش كرد و بر راه راست حركت نمود و به سوى حكمت و دانش و پندِ نيكو، دعوت نمود.

١١٣٩. امام على عليه السلام: اى مردم! خداوند تبارك و تعالى‌، پيامبر صلى الله عليه و آله را به سوى شما فرستاد و به راستى و درستى، كتاب را بر او فرو فرستاده؛ در حالى كه شما از خواندن كتاب و آنچه فرو فرستاده، و از رسول و فرستنده‌اش بيگانه و ناآگاه بوديد؛ به هنگام توقّف آمدن رسولان، خواب طولانى و عميق ملّتها، فراگيرى نادانى و بروز فتنه‌ها و آشوبها، شكسته شدن پيمانهاى محكم و نابينايى از حقيقت، و انحراف بر اثر جور و ستم و زير پرده شدن ديندارى و شعله‌ور شدن آتش جنگ؛ همزمان با پژمردگى و زردى گلستان‌هاى باغهاى جهان و خشكيدن شاخه درختان آن، خزان شدن و ريختن برگها، و نوميدى از ميوه دادن و فرو كشيدن آبها و چشمه‌سارها، در حالى كه پرچمهاى هدايت، سرنگون شده بود و به جاى آن، پرچمهاى هلاكت برافراشته بود.