خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٧ - درآمد

درآمد

انديشه و تعقّل، اصلى‌ترين تكيه‌گاه اسلام در عقايد، اخلاق و اعمال است. از نظر اين آيين آسمانى، انسان حق ندارد آنچه را كه عقل نادرست مى‌داند، باور كند؛ صفاتى را كه عقلْ ناپسند مى‌داند، بدان متّصف شود. و كارهايى را كه عقلْ ناشايست مى‌داند، انجام دهد.

از اين رو، در فرهنگ قرآن و احاديث رسول خدا صلى الله عليه و آله و سخنان اهل بيت عليهم السلام آن بزرگوار، واژه‌هايى كه مردم را به تعقّل و انديشه دعوت مى‌كنند؛ مانند تفكّر، تذكّر، تدّبر، تعقّل، تعلّم، تفقّه، ذكر، لُبّ ونُهى‌، كه محور و اساس سخن با مردم بوده، بيش از هر چيز ديگر، مورد توجه و تأكيد است.

در قرآن كريم، مشتقات علم ٧٧٩ بار، عقل ٤٩ بار، فقه ٢٠ بار، فكر ١٨ بار، ذكر ٢٧٤ بار، تدّبر ٤ بار و لُبّ ١٦ بار آمده است.

از نظر اسلام، عقل، اصل انسان، معيار ارزش و درجات كمال او، ملاك ارزيابى اعمال، ميزان جزا و حجّت باطنى خداوند متعال است.[١]

عقل، از بهترين هديه‌هاى الهى به انسان، نخستين پايگاه اسلام، اساسى‌ترين پايه‌هاى زندگى و زيباترين زيور انسان است. عقل، گرانبهاترين ثروت، بهترين‌

[١]. ر. ك: فصل اوّل از بخش يك.