خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٧ - ٣/ ٥ نقش عقل در پاداش اعمال

چگونه است؟». گفتند: «اى رسول خدا! ما از تلاش او در عبادت و ديگر خوبى‌ها سخن مى‌رانيم و تو از خرد او مى‌پرسى؟» فرمود: «نادان از روى نادانى دست به زشتى‌هايى بزرگتر از زشتى انسانهاى گنهكار مى‌زند. همانا بندگان به ميزان خردشان در روز واپسين به رتبه‌هاى بالاتر نائل مى‌شوند و به پروردگار، تقرّب مى‌جويند».

١٩٨. پيامبر صلى الله عليه و آله‌- آن‌گاه كه نزد او از عبادت نيكوى مردى سخن راندند-: در عقل او بنگريد؛ همانا بندگانْ در روز رستاخيز به اندازه عقلشان پاداش داده مى‌شوند.

١٩٩. امام باقر عليه السلام: موسى بن عمران عليه السلام مردى از بنى اسرائيل را مى‌ديد كه سجده‌هاى طولانى مى‌كرد و خاموشى‌اش دراز بود. هر جا موسى عليه السلام مى‌رفت، آن مرد، وى را همراهى مى‌كرد. روزى از روزها كه موسى عليه السلام به دنبال كارى بود، از زمين سرسبزى گذشت. مرد عبادتْ پيشه، آهى كشيد. موسى عليه السلام بدو گفت: «چرا آه مى‌كشى؟». گفت: «آرزو كردم كه اى كاش پروردگارم، الاغى داشت و من آن را در اين سرزمين مى‌چراندم». موسى عليه السلام مدتى طولانى چشمانش را به زمين دوخت، در حالى كه از سخن آن مرد، غمگين شده بود. بر موسى عليه السلام وحى آمد كه: «چرا سخن بنده‌ام بر تو گران آمد. من از بندگانم به ميزان خردشان حسابرسى مى‌كنم».

٢٠٠. سليمان ديلمى: نزد امام صادق عليه السلام از عبادت و ديندارى و فضائل شخصى سخن راندم. فرمود: «عقل او چگونه است؟». گفتم: «نمى‌دانم». فرمود:

پاداش، به اندازه عقل است. [آن‌گاه ادامه داد:] مردى از بنى‌اسرائيل در جزيره‌اى سرسبز، پُر درخت و پُر آب، خدا را بندگى مى‌كرد. فرشته‌اى از فرشتگان از كنار او گذشت. آن‌گاه گفت: «پروردگارا! پاداش اين بنده را به من نشان ده». خداوند پاداش بنده را به فرشته نشان داد؛ امّا آن پاداش به نظر فرشته كم آمد.

خداوند بر فرشته وحى فرستاد كه او را همراهى كن. فرشته به صورت‌