خرد گرايى در قرآن و حديث

سخن مترجم

بخش اول خرد

فصل يكم شناخت خرد

1/ 1 حقيقت خرد

1/ 2 آفرينش خرد و نادانى

چشم اندازى بر آفرينش عقل و جهل

1/ 3 جايگاه خرد

1/ 4 انواع خرد

1/ 5 فزونى و كاستى خرد در دوران زندگى

فصل دوم ارزش خرد

2/ 1 ارمغان خدايى

2/ 2 بهترين بخشش

2/ 3 بنياد انسان

2/ 4 ارزش انسان

2/ 5 نخستين پايه اسلام

2/ 6 دوست انسان

2/ 7 دوست و راهنماى مؤمن

2/ 8 پشتيبان مؤمن

2/ 9 زيباترين آرايه

2/ 10 بزرگترين بى نيازى

2/ 11 نياز دانش به خرد

2/ 12 گوناگون

فصل سوم خرد ورزى

3/ 1 اهتمام بر خردورزى

3/ 2 زنهار از كنار نهادن خردورزى

3/ 3 حجيت خرد

3/ 4 نقش خرد در حسابرسى اعمال

3/ 5 نقش عقل در پاداش اعمال

فصل چهارم عوامل رشد خرد

4/ 1 آنچه خرد را نيرومند مى سازد

الف وحى

ب دانش

د تجربه

ه گردش در زمين

و رايزنى

ز تقوا

ح جهاد با نفس

ط ياد خدا

ى زهد در دنيا

ك پيروى از حق

ل همنشينى حكيمان

م ترحم بر نادانان

ن كمك خواستن از خداوند

4/ 2 آنچه مغز را قوى مى سازد

الف روغن(چرب كردن پوست)

ج گلابى

د كرفس

ه گوشت

ز سركه

ح سداب

ى انار با لايه نازك آن

ل حجامت كردن

م خرفه

ن ترنج

س باقلا

فصل پنجم نشانه هاى خرد

5/ 1 لشكريان خرد و نادانى

5/ 2 نشانه هاى خرد

الف دانش و حكمت

ب شناخت خدا

د كمال دين

ه مكارم اخلاق

و كارهاى نيك

ز گذاشتن هر چيزى بر جاى خود

ح گزينش بهتر

ط بهره ورى از عمر

ى گفتار درست

ك تجربه اندوزى

ل تدبير نيكو

م گمانه زنى درست

ن بى رغبتى به دنيا

س ترك بيهودگى ها

ع توشه گيرى براى آخرت

ف رستگارى

ص فرجام بهشتى

ق درستى هر كار

ر خوبى دنيا و آخرت

5/ 3 آنچه خرد با آن آزموده شود

الف عمل

ج سكوت

د رأى و نظر

ه پيام رسان

و نوشتن

ز تصديق و انكار

ح دوست

5/ 4 بنيادهاى سنجش خرد

5/ 5 ويژگى هاى خردمندان

5/ 6 ويژگى هاى خردمندان

5/ 7 ويژگى هاى خردمندان

5/ 8 نشانه هاى كمال عقل

5/ 9 خردمندترين انسان

فصل ششم آسيبهاى خرد

6/ 1 هواى نفس

6/ 2 گناه

6/ 3 مهر زدن بر قلب

6/ 4 آرزو

6/ 5 نخوت

6/ 6 فريب

6/ 7 خشم

6/ 9 خودپسندى

6/ 10 بى نيازى جستن به عقل

6/ 11 دنيا دوستى

6/ 12 باده نوشى

6/ 13 مست كننده هاى پنجگانه

6/ 14 خوشگذرانى زياد

6/ 15 تنبلى

6/ 16 زياده طلبى

6/ 17 همنشينى نادان

6/ 18 مرزشكنى

6/ 19 جدال با ابله

6/ 20 نشنيدن سخن خردمند

6/ 21 زياده روى در خوردن گوشت گاو و حيوانات وحشى

فصل هفتم وظايف خردمند

7/ 1 واجبات خردمند

7/ 2 آنچه بر خردمند حرام است

7/ 3 آنچه سزاوارست براى خردمند

7/ 4 آنچه سزاوار خردمند نيست

بخش دو نادانى

فصل يكم معناى نادانى

پژوهشى در معانى جهل

فصل دوم پرهيز دادن از نادانى

2/ 1 سرزنش نادانى

الف بزرگ ترين مصيبت

ب ناگوارترين بيمارى

ج بدترين تنگدستى

د زيانبارترين دشمنان

ه رسواترين كار زشت

2/ 2 سرزنش نادان

2/ 3 گوناگون

فصل سوم انواع نادانان

فصل چهارم نشانه هاى نادانى

4/ 1 آثار نادانى

الف كفر

ب بدى ها

ج دشمنى با دانش و دانشمند

د مرگ جان

ه اخلاق زشت

و اختلاف و جدايى

ز لغزش

ح خوارى

ط افراط و تفريط

ى بدى دنيا و آخرت

ك گوناگون

4/ 2 ويژگيهاى نادانان

4/ 3 براى نادانى همين بس

الف خودرأيى

ب از خود راضى بودن

ج نادانى به عيبهاى خويش

د نادانى به حد خويش

ه تنافى دانش و عمل

و زشت دانستن آنچه خود، مانندش را انجام مى دهد

ز انجام گناهان

ح اظهار هر آنچه مى داند

ط انكار هر آنچه مى شنود

ى فريفتگى به خداوند

ك خنده بدون شگفتى

4/ 4 نادان ترين مردم

فصل پنجم وظايف نادان

5/ 1 آنچه بر نادان واجب است

الف آموزش

ب توبه و بازگشت

ج تقوا

د توقف به هنگام شبهه

ه اعتراف به نادانى

و عذرخواهى از نادانى

ز به خدا پناه بردن از نادانى

ح طلب آمرزش از نادانى

5/ 2 آنچه بر نادان حرام است

الف سخن ندانسته

ب انكار آنچه نمى داند

5/ 3 نادانى پسنديده

5/ 4 آنچه در رفتار با نادان شايسته است

الف سلام گفتن به هنگام گفتگو

ب سكوت هنگام نزاع و درگيرى

ج بردبارى

د تعليم

ه عدم اطمينان

و نافرمانى

ز روگردانى

فصل ششم جاهليت نخست

6/ 1 معناى جاهليت

سخنى درباره جاهليت

6/ 2 دين جاهليت

الف عبادت غير خدا

ب فرزند قرار دادن براى خداوند

ج جن را شريك خداوند قرار دادن

ه برخى چارپايان را حرام كردن

و كشتزارها و دامها را بين خدا و بتان تقسيم كردن

ز طواف برهنه

ح انكار رستاخيز

پژوهشى در عقايد جاهليت

6/ 3 خلق و خوى جاهلى

6/ 4 كارهاى جاهلى

الف زنده به گور كردن دختران

ب فرزند كشى

ج زشتى ها

د واداشتن دختران به فاحشگى

ه شراب و قمار، بتها و تيرهاى قرعه

و خون آلود كردن كودك

ز فال بد زدن

ح به جن پناه بردن

ط قربانى براى جن

ى مهره بستن

ك نوحه گرى

ل سوگند به غير خدا

6/ 5 اسلام، نابود كننده سنتهاى جاهلى

6/ 6 سنتهاى تأييد شده خوب

فصل هفتم جاهليت ديگر

7/ 1 بازگشت به عقب

7/ 2 اسباب بازگشت به جاهليت

الف نشناختن امام

ب باده نوشى

پژوهشى در اسباب بازگشت به جاهليت

هشدار قرآن

عوامل ارتجاع

فصل هشتم پايان جاهليت

فهرست ها

فهرست منابع تحقيق

خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٨٣ - پژوهشى در عقايد جاهليت

وجود داشتند كه از جمله دلائل تاريخى آن، آيه مباهله‌[١] است كه بر وجود علما و مردم مسيحى كه در نجران (در سمت جنوب مدينه) مى‌زيسته‌اند، دلالت مى كند؛ و نيز جنگهاى بزرگ صدر اسلام كه در آن، يهوديان نقش اساسى داشتند؛ مثل غزوه احزاب (خندق) و كشمكشهاى بعد از آن (بنى قينقاع و بنى قريظه) تا خيبر.

٥- افرادى نيز مجوسى و صابى بوده‌اند كه قابل توجّه نبوده‌اند.

٦- دسته آخر، همان معتقدان راستين دين حنيف ابراهيم بوده‌اند كه قابل شمارش‌اند و اسامى آنها را مى‌آوريم.

١- ابو طالب (عموى حضرت محمّد صلى الله عليه و آله) ١٢- عامر بن ضرب عدواني‌

٢- ابو قيس صرمة بن ابى انس ١٣- عبدالطانجة بن ثعلب بن وبرة بن قضاعه‌

٣- ارباب بن رئاب ١٤- عبداللَّه قضاعى‌

٤- اسعد ابو كرب حميرى ١٥- عبداللَّه (پدر حضرت محمّد صلى الله عليه و آله)

٥- امية بن ابى صلت ١٦- عبدالمطلب (جدّ حضرت محمّد صلى الله عليه و آله)

٦- بحيراى راهب ١٧- عبيد بن ابرص اسدى‌

٧- خالد بن سنان عبسى ١٨- علاف بن شهاب تميمى‌

٨- زهير بن ابى سلمى ١٩- عمير بن جندب جهنى‌

٩- زيد بن عمرو بن نفيل بن عبدالعزى‌ ٢٠- كعب بن لؤى بن غالب‌

١٠- سويد بن عامر مصطلقى ٢١- ملتمس بن اميه كنانى‌

١١- سيف بن ذى يزن ٢٢- وكيع بن زهير ايادى‌

[١]) سوره آل عمران، آيه ٦١.