خرد گرايى در قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣٠١ - ٤/ ٢ ويژگيهاى نادانان
نيكان مىكند، با آنكه خدا را دوست نمىدارد و در رفتارش او را نمىيابد؛ از خداوند، حيا نكند و به ياد او نباشد؛ اگر او را خشنود كنى، تو را بستايد و آنچه از خوبىها در تو نيست، به تو نسبت دهد، و اگر ناراضى باشد، ستايش نكند و آنچه از بدى در تو نيست، به تو نسبت دهد؛ اين روش نادان است.
٩٤٦. پيامبر صلى الله عليه و آله: دنيا سراى كسى است كه سرا ندارد، و ثروت كسى است كه ثروت ندارد، و براى دنيا گردآورى كند، آنكه خردمند نيست. شهوتهاى دنيايى را طلب كند، آنكه فهميده نيست، و براى دنيا دشمنى كند، آنكه عالِم نيست، و براى دنيا حسادت ورزد، آنكه فهم ندارد، و براى دنيا تلاش كند، آنكه اهل يقين نيست.
٩٤٧. پيامبر صلى الله عليه و آله: ويژگى نادان آن است كه بر كسى كه با او رفتوآمد دارد، ستم مىكند؛ بر زيردستان، تجاوز روا مىدارد؛ در برابر بالادستان، گردنكشى مىكند؛ سخن او بدون انديشه است؛ اگر سخن گويد، گناه كند و اگر خاموش باشد، غفلت ورزد؛ اگر فتنه و بحرانى برايش پيش آيد، به سويش بشتابد و به دست آن هلاك شود؛ و اگر فضيلتى را ببيند، از آن رو گرداند و كُند شود؛ از گناهان گذشتهاش هراس ندارد و در باقىمانده عمر، از گناهان دست نكشد؛ در كار نيك سُستى كند و كناره گيرد؛ و بر خوبىهايى كه از دستش رفته يا آنها را ضايع گردانده، اندوهگين نباشد. اينها ده خصلت از ويژگىهاى نادان است كه از نعمت خرد، محروم است.
٩٤٨. پيامبر صلى الله عليه و آله: شش خصلت در نادان يافت شود: خشم بدون [زمينه] بدى، سخنِ بيهوده، بخشش در غير جايگاهش، آشكار ساختن رازها، اعتماد به هر كس، و دوستش را از دشمنش باز نشناسد.
٩٤٩. پيامبر صلى الله عليه و آله: نادان تنها بدىها را آشكار كند، گرچه در ميان مردمان، دور انديش و خوش محضر باشد.
٩٥٠. امام على عليه السلام: بر خداوند جرأت نكند، مگر نادان بدبخت.
٩٥١. امام على عليه السلام: نادان، كسى است كه در معصيت پروردگارش از هواى نفس فرمان برد.
٩٥٢. امام على عليه السلام: نادان، پشيمان نشود و از كار زشت، دست نكشد.