فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٤١ - وصله ناهمرنگ

٣ـ عقايد معتزله، عواطف توده مردم را خدشه دار مى ساخت. نوع مسلمانان معتقدند كه پيامبر گرامى در باره گناهكاران امت شفاعت خواهد كرد، زيرا او فرموده است: «ادخرت شفاعتي لأهل الكبائر من امتي» شفاعت خود را بر مرتكبان كباير از امت خود ذخيره كرده ام، ولى معتزله ميگفتند: شفاعت از آن عادلان است و هدف از آن ترفيع درجه است نه محو گناه، بلكه گناهكارانى كه بدون توبه بميرند در آتش دوزخ جاودان خواهند ماند.

اهل حديث دهها روايت پيرامون شفاعت مى خواندند ومردم را به شفاعت پيامبر اميدوار ميساختند، در حالى كه از معتزله نقل مى كردند كه آنان منكر شفاعتند، يا شفاعت را به گونه اى ديگر تفسير مى كنند.

٤ـ درست گفته آن كس كه فرموده است: «الناس على دين ملوكهم» تا مأمون ومعتصم و واثق بر سر كار بودند، عزت و عظمت آنان محفوظ بود، وقتى شمشير قدرت به دست بيگانگان افتاد ومدتها بر اريكه قدرت تكيه زدند، به تدريج به اعتزال زدايى پرداختند و دانشمندان وآثار علمى آنان را منزوى نمودند وبه مرور زمان، منقرض گرديدند وجز آثار كمى در ميان شيعه يمن چيزى از آنان باقى نماند وشايد در كتابخانه هاى عظيم دنيا غير آنچه كه امروز موجود است، آثارى از آنها باشد.

٥ـ استقامت احمد بن حنبل در طريق عقيده، او را در ميان مردم به عنوان اسطوره مقاومت و سمبل شكيبايى در راه دين معرفى كرد. هجوم سرسختانه او بر اين گروه، عواطف مردم را بر ضد معتزله تحريك كرد، تا آنجا كه به آنان از ديده تنفر مى نگريستند.

٦ـ معتزله كه پرچمدار حريت وآزادى بشر در عمل وعقيده بود، با پى ريزى جريان تفتيش عقايد، آب پاكى بر مكتب خود ريختند وعملاً بر ناسازگارى عمل با عقيده صحه گذاردند. اگر آنان در اين كار عجله نمى كردند وبا كمال متانت وآرامش به روشنگرى پرداخته وبا تربيت نيرو به نشر دعوت مى پرداختند، چيزى