فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٣ - تفاوت دو مكتب اشعرى وماتريدى

عنوان دفاع از عقيده اهل سنت برخاستند وهدف پاسخگويى به نظريات معتزله بود، ولى هرگز نمى توانند اين دو نفر از نظر فكرى يكسان باشند. شيخ اشعرى قيد اعتزال را زد ومكتب ابن حنبل را پذيرفت وبا پذيرفتن عقايد وى نتوانست در مسائل عقيدتى آزادانه فكر كند، لذا ناچار شد بر ظواهر جمود كند، واز ارزش عقل وبرهان بكاهد. از اين جهت، در عقايد حنابله تصرف بنيادى به عمل نياورد.در حالى كه ابومنصور ماتريدى پيرو امام خود ابوحنيفه است. امامى كه در فقه به قياس واستحسان عمل مى كند وفقه او رنگ عقلى بيشترى دارد، از اين رو اين دو فرد نمى توانند در اصول تا چه رسد در فروع صد در صد به توافق برسند.

مسأله تفاوت اين دو مكتبب مورد توجه نويسندگان قرار گرفته وافكار وعقايد مختلفى ابراز نموده اند كه نظريه برخى را منعكس مى كنيم:

الف ـ احمد امين مصرى مى گويد: ماتريدى واشعرى در مسائل اساسى با هم به توافق رسيده اند وكتابهاى فراوانى در شرح مذهب ماتريدى مانند عقايد نسفى وشرح مذهب اشعرى مانند «سنوسيه» و «الجوهرة» نوشته شده است. حتى برخى در باره مسائل اختلاف اين دو امام، كتابهايى نوشته اند وبرخى نقاط اختلاف را به چهل مسأله رسانده اند. آنگاه اضافه مى كند كه فكر اعتزال در مكتب اشعرى بيش از مكتب ماتريدى است، زيرا اشعرى مدتها از معتزله پيروى ميكرد ونمونه آن اين است كه اشعرى مى گويد: معرفة اللّه پيش از بعثت پيامبران عقلاً واجب است، در حالى كه «ماتريدى» تنها به وجوب نقلى وشرعى آن قائل است. [١]

گفتار احمد امين، اساس صحيحى ندارد. واو در اين داورى به حدس اعتماد نموده است، بلكه رنگ عقلى در مكتب «ماتريدى» بيش از مكتب اشعرى است ودو كتاب منتشر شده از آن، به نامهاى توحيد وتأويلات أهل سنت وهمچنين