است، مى گويد: مكتب اعتزال از نظر سند هيچ گونه مشكلى ندارد، زيرا اين مكتب به واصل بن عطا وعمرو بن عبيد مى رسد واين دو نفر از محمد بن حنفيه وفرزند او ابو هاشم درس آموخته اند ومحمد حنفيه همان كسى است كه واصل را پرورش داد.[١]

٥ـ ابن أبى الحديد در بخشى كه به بيان تاريخچه علوم اسلامى اختصاص داده است با تلاش خاصى اثبات مى كند كه سرچشمه علوم اسلامى، على بن أبى طالب است ومى گويد: معتزله دو اصل توحيد وعدل را از امير مؤمنان فرا گرفته اند آن هم به وسيله ابو هاشم واو نيز از طريق پدرش محمد بن الحنفية. [٢]

سيد مرتضى (٣٥٥ـ٤٣٦) در امالى خود مى نويسد: اصول مربوط به توحيد وعدل، از امير مؤمنان على ـ عليه السلام ـ گرفته شده و خطبه هاى آن حضرت در اين باره به حد كمال سخن گفته وجاى سخن براى ديگرى نگذاشته و هركس اين خطبه ها را بررسى كند، مى فهمد آنچه كه متكلمان به طور تفصيل آورده اند، در حقيقت شرح كلماتى است كه امام به اجمال بيان كرده است. [٣]

٦ـ قاضى عبد الجبار آنگاه كه در باره مرتكب كبيره سخن مى گويد ياد آور مى شود كه مذهب اعتزال چنين فردى را نه مؤمن ونه كافر ونه منافق مى داند، بلكه او را در مرحله اى ميان آن دو (ايمان و كفر) مى شمارد اين نظريه را واصل از ابوهاشم فرا گرفته است[٤].

٧ـ دكتر حسن ابراهيم حسن مى گويد: معتزله عقايد خود را به على بن ابى طالب اسناد داده اند وكمتر كتابى است كه از معتزله به دست بيايد مگر اينكه تصريح مى كند مؤسسى براى مذهب اعتزال، جز على ـ عليه السلام ـ نيست[٥].

٨ـ محقق كتاب شرح الأصول الخمسة مى گويد: معتزله مؤكداً مى گويند اين اصول را از پيامبر فرا گرفته اند آنگاه سندى را از نخستين برگ در نسخه خطى شرح اصول خمسه ياد آور ميشود، كه در آن يكى از پيشوايان معتزله به نام فرزاذى سند خود را تا واصل ذكر كرده وسند واصل را به ابى هاشم واز او به محمد حنفيه وبه على بن أبى طالب مى رساند. [٦]

با اين تصريحات از پيشوايان معتزله، نبايد به سخنان نويسندگانى مانند احمد امين، مقلد مستشرقان، گوش فرا دهيم و فكر كنيم: شيعه عقايد خود را از معتزله آموخته است، بلكه حق اين است كه هر دو مذهب حقيقت توحيد وعدل را از مكتب على آموخته ودر آن مكتب پرورش يافتهاند.