فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٣٢ - علت توجه به مكتب اعتزال درعصر ما

يمن حفظ كرده است، بدست آورده، منتشر سازيم. آنان كه مى خواهند بر انديشه هاى عرب در اعصار طلايى خلافت اسلامى آگاهى يابند، بايد به نشر اين كتابها بپردازند.

مستشرق ديگر به نام «شيتيز» مى گويد: معتزله انديشمندان آزاد در اسلام بودند و كتابى به اين نام نوشته است.[١]

مستشرقان ديگرى به نامهاى «آدام متر» و «هاميلتون» كتب آنان را مناديان آزادى فكرى در اسلام خوانده اند.

«گلدزيهر» مى گويد: معتزله به چشمه معرفت دينى وسعت بخشيدند وعنصر مهمى كه در آن روز مطرود بود، در آن وارد كردند.[٢]وهمچنين ديگر مستشرقان در تحسين و تفسير انديشههاى اعتزال، سخن گفته اند.

روى اين گرايشها وتبليغات، احمد امين مصرى نويسنده كتابهاى معروف، با اين كه از كتب معتزله به مقدار ناچيزى دست يافته بود،[٣] ازاين مكتب متأثر گشته واز اساتيد غربى خود پيروى مى نمايد واز آن تجليل مى كند. واگر چنين اساتيدى نداشت، او از محيط اشعرى گرى مصر يك وجب بيرون نمى رفت. بد نيست كه برخى از تقديرها وتوصيفهاى او را بشنويم:

١ـ توحيد معتزله، در نهايت بلندى وسرفرازى است. به حق آنان، آيه (ليس كمثله شيء) را در اين قلمرو اسوه خود قرار داده وآن را به بهترين وجه بيان كرده اند