فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى

پيشگفتار

فرقه ماتريديه

زندگانى ماتريدى

تاريخ تولد

زادگاه او

تحصيلات او

شاگردان او

1ـ آثار ماتريدى

تفاوت دو مكتب اشعرى وماتريدى

امتيازات و ويژگيهاى دو مكتب

1ـ معرفت خدا قبل از بعثت پيامبران

2ـ حسن وقبح عقلى

3ـ تكليف به بيش از توانايى

4ـ افعال خدا در گرو اغراض و غايات است

5ـ استطاعت پيش از فعل است، يا همراه آن؟

6ـ قدرت نسبت به فعل وترك يكسان است

7ـ افعال بندگان فعل مستقيم خداست

8 ـ صفات خدا عين ذات اوست

9ـ تفسير صفات خبرى

1ـ أبواليسر محمد بزدوى (421ـ493)

2ـ نسفى ميمون بنمحمد (418ـ508)

معتــزلــه يا مكتب اعتزال

داوريهاى نادرست در باره معتزله

علت توجه به مكتب اعتزال درعصر ما

معتزله اصل توحيد وعدل را از على7 گرفته است

چرا معتزله مى نامند؟

القاب معتزله

اصالت كلام شيعه ونظريه احمد امين

اصول پنجگانه معتزله

عقايد اسلامى را از آراى كلامى جدا سازيم

اصل نخست

توحيد در ابعاد مختلف

1 توحيد و عينيت صفات خدا يا ذات

پاسخ اشاعره از تعدد قدما

اتهام معتزله به الحاد در مورد نفى صفات زايد

2 توحيد وصفات خبريه خدا

نمونه اى براى تأويل مقبول

نمونه دوم براى تأويل مقبول

1ـ معنى استواء در قرآن ولغت

2ـ معنى عرش در لغت وعرف

3ـ بيان مظاهر قدرت در آيات هفتگانه

3 تنزيه خدا از رؤيت حسّى

دلايل نقلى مسأله

در باره اين روايت نكاتى را ياد آور مى شويم

استدلالهاى عقلى مجوزين رؤيت

4 حدوث قرآن

1ـ تاريخچه پيدايش مسأله

2ـ شايسته اهل حديث در اين مسأله

3ـ مسأله از شاخه هاى توحيد است

3ـ موضوع حدوث وقدم چيست؟

بازى با الفاظ

اصل دوم

پيراستــگى از ظلـم

در تكوين وتشريع

الف ـ خرد ودرك حسن وقبح افعال

ملاك صدق وكذب در قضاياى حكمت عملى

ب ـ خدا از صفات افعال، آگاه است

ج ـ از خدا فعل قييح سر نمى زند

1 فعل انسان مخلوق خدا نيست

تحليلى از نظريه تفويض

1ـ نسبت ممكن به واجب نسبت معنى حرفى است

2ـ تبعيض بين بعد زمانى و مكانى نارواست

استقلال در ايجاد، مايه استقلال در وجود است

نظريه تفويض يك نوع انديشه ثنوى است

2 تكليف فراتر از توان

3 اراده خدا ومعاصى بندگان

4 لطف الهى بر بندگان

لطف محصل

لطف مقرب

منطق مخالفان لطف

5 قدرت مقدّم بر فعل است

6 قضا وقدر

جبر در انديشه صحابه

قضا وقدر در كتاب وسنّت

تقدير و قضاء نزد معتزله

برداشت معتزله از قضاء و قدر

دورى معتزله ازواقع قضا وقدر

تفسير قدر وقضاء در افعال بندگان

قضاء وقدر به صورت جزئى

حل مشكل اراده ازلى

اصل سوم وعد و وعيد

وعـــد و وعيـــد يا نويد و بيم

1 عفو از گنهكاران در صورت عدم توبه

1ـ عقاب مقتضاى لطف است

2ـ تجويز عفو، تخلف است

3ـ تجويز عفو مايه جرأت است

2 گنهكاران و جاودانگى در آتش

آيه نخست

آيه دوم

آيه سوم

آيه چهارم

دلايل مخالفان خلود

3 شفاعت از آن تائبان است نه گنهكاران

با دلايل معتزله در تفسير شفاعت آشنا شويم

تفاوت مرجئه ووراجيه

4 احباط وتكفير

مقياس در احباط چيست؟

احباط در كشاكش جواز ومنع

دليل نافيان احباط

پرسش وپاسخ

موارد احباط در قرآن

1ـ ارتداد پس از اسلام

2ـ شرك مقارن عمل صالح

3ـ ناخوشايندى از دستورات خدا

5ـ بازداشتن مردم از راه خدا

6ـ مخالفت با پيامبر

7ـ قتل پيامبران

8 ـ قتل امر كنندگان به قسط وعدل

9ـ اسائه ادب با پيامبر

10ـ اقبال به دنيا واعراض از سراى ديگر

11ـ انكار آخرت

12ـ نفاق

اصل چهارم منزلت بين المنزلتين

1 ـ مرتكب كبيره مؤمن فاسق است

2 ـ مرتكب كبيره كافر است

3 ـ منزلت بين المنزلتين

اصل چهارم منزلت بين المنزلتين

اصل پنجم امر به معروف ونهى ازمنكر

1ـ وجوب امر به معروف ونهى از منكر

2ـ وجوب آن عقلى است يا شرعى

3ـ شرايط وجوب امر به معروف

4ـ واجب عينى است يا كفايى

5ـ مراتب آن دو

1 معتزله در كشاكش قدرت وضعف

1ـ معتزله واتهام به آلودگى اخلاقى

معتزله در اوج قدرت

نامه دوم خليفه

نامه سوم مأمون

نامه چهارم مأمون

محنت احمد

پيرامون نامه هاى مأمون

2 معتزله در عصر معتصم وواثق باللّه

معتزله در عصر واثق باللّه

معتزله در سراشيبى ضعف

دو ضربه كارى ديگر

1ـ فرقه گرايى

2ـ رجوع ابو الحسن اشعرى از اعتزال

تاريخ تكرار مى شود

وصله ناهمرنگ

پيشوايان و دانشمندان

معتزله وآثار علمى به جاى مانده از آنان

پيشوايان معتزله

دانشمندان معتزله

پيشوايان معتزله

1 ـ واصل بن عطا(80 ـ 131)

سرگذشت شگفت آور واصل با خوارج

2ـ عمرو بن عبيد(80 ـ 143)

نمونه اى از دانش تفسيرى و كلامى او

موضع سياسى عمرو بن عبيد

3 ـ ابو الهذيل العلاف(135 ـ 235)

نگارشها و آثار او

تهمتهاى ناروا

4 ـ ابراهيم بن سيّار معروف به

نظام و مذهب

آثار نظام

5 ـ ابو على الجبائى(235 ـ 303 هـ)

6ـ ابو هاشم جبايى (277 ـ 321هـ)

7ـ قاضى القضاة عبد الجبار بن احمد همدانى(324ـ415هـ)

دانشمندان معتزله

1ـ ابو سهل بشر بن معتمر(م/210هـ)

2ـ معمر بن عباد سلمى(م/215هـ)

3ـ ثمامة بن اشرس ابو معن نميرى(م/213هـ)

4ـ ابو بكر عبد الرحمن بن كيسان الأصم(م/225هـ)

5ـ ابو موسى عيسى بن صبيح المزدار(م/226هـ)

6ـ أبو جعفر محمد بن عبد اللّه اسكافى (م/240هـ)

7ـ احمد بن أبى دوأد(160ـ240هـ)

8ـ ابو عثمان عمرو بن بحر جاحظ(م/255هـ)

9ـ ابو الحسين خياط(م311هـ)

10ـ ابوالقاسم بلخى كعبى (273ـ317يا 219هـ)

طبقات معتزله

مشايخ اعتزال بصره

مشايخ اعتزال بغداد

آثار به جاى مانده از معتزله

منابع و مطالب

فهرست مصادر ومآخذ

مندرجات جزء چهارم

فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٣ - پيشگفتار

بسم الله الرحمن الرحيم