فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٦٥ - آثار نظام

كنند، نظير آن را نمى توانند بياورند.»[١] وظاهر آيه اين است كه بشر را توانايى مقابله با آن نيست، نه اينكه توانايى دارند اما خدا توجه و انگيزه كار را از آنان مى گيرد.

اگر به راستى بشر را توانايى آوردن سوره اى از سوره هاى قرآن بود، بايد از فصيحان و بليغان قبل از اسلام، نمونه هايى مثل آن را در دست داشته باشيم، زيرا ممانعت خدا از آوردن مثل آن پس از نزول قرآن بوده نه پيش از بعثت پيامبر اكرم، در حالى كه از مجموع سخنانى كه از عرب فصيح و بليغ جاهلى به دست ما رسيده است، چيزى شبيه قرآن ديده نمى شود.

از اين گذشته، اين كار با حكمت خدا سازگار نيست كه آنان را به مقابله و معارضه بطلبد، آنگاه به هنگام اعمال قدرت، مانع از انجام گردد.

از اين گذشته اگر مسأله مسأله صرف دواعى بود ـ يعنى انگيزه ها را در دلها نابود مى سازد كه سراغ ساختن سوره اى از سوره هاى قرآن نروند ـ ديگر لازم نبود اعجاز قرآن فصاحت و بلاغت آن باشد، بلكه مى توانست كلام پست و پايين، معجزه پيامبر گردد آنگاه مردم را به مقابله بطلبد و به هنگام مقابله مانع از آن بشود كه كلام به آن ابتذالى بياورند.

آثار نظام

با اينكه در باره نظام سخن زياد گفته شده، حتى محمد عبد الهادى معروف به «ابو زيده» كتاب مستقلى در باره آراى نظام نوشته و آن را ابراهيم بن سيار النظام نام نهاده و در سال ١٣٦٥ هـ. ق در قاهره به چاپ رسيده است، با اين همه مجموع آثارى كه از وى نام مى برند از چهار كتاب تجاوز نمى كند.