اخلاق نظامى (ج2) - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ٦٤
خلاصه غرور عبارت است از موافقت روح انسان با هواى نفس. قرآن و سنت، غرور را نكوهش كرده و آن را وعده شيطان دانسته و مغرور را نادان و احمق معرفى مىكنند و تخدير غرور را از مستى شرابها شديدتر مىدانند. امير مؤمنان (ع) و امام صادق (ع)، نشانههاى غرور را فكر نكردن در سرانجام كارها، اعتماد بىجا به هر كس، اصرار بر گناهان و تعلّق به دنيا و داشتن آرزوهاى طولانى مىدانند.
اسباب چندى زمينه رشد غرور در عموم انسانها را فراهم مىكند، از جمله ثروت، زيبايى، آرزوهاى طولانى، فاميل و فرزندان، عبادت، حسب و نسب، علم و آگاهى، دعا و غيره.
اسبابىاز قبيل درجه، مقام، سلاح، تشريفات، احترام، پيروزى در جنگ، موفّقيت در امور محوّله نظامى، توانمندى تشكيلات، فراوانى پرسنل و ... بهعنوان اسباب ديگر غرور براى نيروهاىمسلّح مطرحاست.
على (ع) آثار تخريبى و ناهنجار غرور را تباهى عمل، افتادن در مهلكه و پشيمانى مىداند؛ زيرا چشم مغرور از ديدن واقعيتها محروم است و نمىتواند راه صحيح و درستى را در زندگى انتخاب كند.
حضرت امام صادق (ع) يكى از آثار غرور را زيان در دنيا و آخرت مىداند. و زيان مزبور معلول اين است كه انسان مغرور چشم بصيرت خويش را بسته و از حقايق دور مانده است.
پيشگيرى و درمان بيمارى غرور، راههايى دارد؛ از جمله: مراقبه و محاسبه نفس أمّاره، هوشيار بودن بهخصوص هوشيارى نيروهاى مسلّح، عبرت گرفتن و انديشه كردن در فرجام وخيم مغروران، استغفار و استمداد از خداوند، چنانكه حضرت امام سجاد (ع) از خداوند مىخواهند كه ايشان را از آلوده شدن به گناه غرور باز دارد.
«طغيان» بهمعناى تعدّى، زيادهروى در گناه و ستم، از حد گذراندن و نافرمانى و سركشى است كه دين اسلام آن را بهشدّت مورد نكوهش قرار داده است.
طغيان در قلمرو عقيده و قانون نيز كاربرد دارد. گروهى از آنها كه گردنكشان عقيدتى هستند در برابر اصول و ضروريات دينى ايستادگى مىكنند و با پيامبران الهى به نبرد برمىخيزند كه نمونههاى فراوانى را در قرآن مىتوانيم بيابيم. برخى نيز در ظاهر به اسلام مىگروند، ولى زير پوشش دين به تجاوز و غارت و ويرانى دين و دنياى مردم مىپردازند مانند خلفاى غاصب تاريخ اسلام.
در قلمرو قانون نيز، كسانى سر به شورش برمىدارند كه اصل دين را گردن نهادهاند ولى در برابر برخى از قوانين آن، مانند مسائل نظامى، اجتماعى و فردى، خيرهسرى نشان مىدهند. زمينههاى طغيان عبارت است از: قدرت، ثروت، جاهطلبى، دنيادوستى و انتقامجويى. طاغيان در دنيا و آخرت به كيفرهايى چون خشم خدا، هلاكت و بدفرجامى و دوزخ گرفتار مىشوند.