اخلاق نظامى (ج2) - الهامى نيا، على اصغر و همکاران - الصفحة ١٨٢
حضرت صادق (ع) مىفرمايد:
از مهمترين چيزهايى كه خدا بر بندگانش لازم فرموده «ذكر در همه حال است»؛ ولى منظور من «سُبْحانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا الهَ الَّا اللَّهُ وَاللَّهُ اكْبَرُ» نيست- گرچه اينها هم ذكر است- بلكه مقصود به ياد داشتن خدا هنگام اطاعت و معصيت است. «١» همچنين آن حضرت از رسول خدا (ص) نقل كرده كه فرمود:
هر كس اوامر خدا را اطاعت نمود و از گناهان پرهيز كرد، همانا او ذاكر خداست، گرچه نماز و روزه [مستحبى] و قرائت قرآنِ او اندك باشد. و هر كس كه معصيت و نافرمانى خدا نمايد، خدا را فراموش كرده، گرچه نماز و روزه و تلاوت قرآن او بيش از حدّ معمول بوده باشد. «٢» ٧. مراتب ذكر ذكر داراى سه مرتبه است:
الف. ذكر قلبى اصل ذكر همان توجّه قلبى و به ياد خدا بودن است: قلب انسانِ ذاكر، به ياد خدا زنده است؛ از او نور مىگيرد، براى او مىتپد و توجهى به غير او ندارد.
ب. ذكر زبانى ذكر زبانى، يادآورى نامها و صفات مقدس خداوند و يا نعمتهاى او و تسبيح و تمجيد او با زبان است؛ البته ذكر زبانى بدون توجه قلبى (هرچند كم) منشأ اثر و مفيد واقع نمىشود. «٣» ج. ذكر عملى ذكر عملى به اين معناست كه ذاكر در شؤون زندگى و تصميمگيريهاى فردى و اجتماعى به ياد خدا و در صدد كسب رضاى او باشد. دستورهاى او را انجام دهد و گِرد اعمال ناروا نگردد. در اين صورت همه اعمال او با ياد خدا انجام مىپذيرد و در واقع او با عمل خود، ياد خدا را زنده كرده و زندگىاش نيز رنگ خدايى مىگيرد.