سياست خارجى ايران قبل وبعد از انقلاب - پور قلی، محسن - الصفحة ٥٤
پروتكلهاى همكارى ميان كشورهاى منطقه امضا كرد كه بطور عمده حلّ مناقشات مرزى و ارضى، همكاريهاى اقتصادى و بازرگانى، بهبود راههاى ارتباطى، خطوط آهن، ارتباطات پُستى و تلگراف و همكاريهاى امنيتى را دنبال مىكرد.
تركيه:
به محض اعلام جمهوريت در تركيه در سال ١٣٠٢ شمسى (١٩٢٣ م)، سردار سپه يك جلد كلامالله مجيد و يك قبضه شمشير مرصع براى مصطفى كمال پاشا، معروف به «آتاتورك» رهبر جديد تركيه فرستاد و اين مقدمه روابط دوستانه دو كشور شد. در سال ١٣٠٥ شمسى (١٩٢٦ م) عهدنامه مودّت بين دو كشور به امضا رسيد. «١» در همين سال يك سوء تفاهم مرزى سبب قطع روابط دو كشور شد امّا با رفع سوء تفاهم روابط دو كشور عادى شد. «٢» در سال ١٣٠٩ شمسى (١٩٣٠ م) موافقتنامه گمركى بين دو كشور منعقد شد. در سال ١٣١١ شمسى قرارداد مرزى به امضا رسيد كه به موجب آن قسمتى از اراضى مجاور كوه آرارات به تركها و در مقابل، قطعه زمينى در كردستان به ايران واگذار شد. در همين سال- ١٣١١- قرارداد مودّت و امنيتى و بيطرفى و همكارى اقتصادى بين دو كشور امضا شد.
رضا خان در سال ١٣١٣ شمسى به دعوت آتاتورك به تركيه مسافرت كرد. اين اولين و آخرين مسافرت خارجى رضا خان به خارج بوده است.
عراق:
دولت ايران، اين كشور را به دليل تحميلِ قيمومت انگلستان كه زير نظر جامعه ملل اعمال مىشد به رسميت نشناخت. از ديد ايران، عراق به يكى از قرارگاههاى استعمارى تبديل شده بود و همين مسأله تهديدى بر حاكميت ايران تلقى مىشد.
مناقشات ميان ايران و عراق موجب تنشهاى مرزى شد. در فاصله سالهاى ١٣٠٤- ١٣٠٨ شمسى تلاشهاى ديپلماتيك جهت حل منازعات آغاز شد. تعيين مرزها، بويژه مرزهاى آبراه اروندرود از جمله مسائل اختلافى ايران و عراق بود. «٣» ملك فيصل اوّل، پادشاه عراق، در سال ١٣٠٨ شمسى با ميانجيگرى بريتانيا هيأت