روابط شرق و غرب از «جنگ سرد» به مرحله «تنش زدايى» در ثبات و بهبودى روابط ايران و شوروى مؤثر بود. «١» رژيم پهلوى مى‌كوشيد روابط خود را با همسايه شمالى، در حوزه همكاريهاى فنى، بازرگانى و ترانزيتى محدود كرده و از نفوذ سياسى و ايدئولوژيكى آن در كشور جلوگيرى كند. «٢» محورهاى عمده سياست خارجى روسها نسبت به ايران عبارت بود از:
جداسازى رژيم شاه از غرب، قطع رابطه ايران با شركتهاى نفتى غرب و بالاخره، همكاريهاى فنّى و اقتصادى. «٣» نزديكى ايران به آمريكا سبب نگرانى روسها مى‌شد. به عنوان نمونه در پى مشاركت ايران در مانور مشترك با آمريكا تحت عنوان «مانور دلاور» در سال ١٣٤٣ ه. ش و يا عضويت ايران در سازمان عمران منطقه‌اى (آر. سى. دى) «٤» سبب واكنش منفى شوروى گرديد. شوروى به منظور جداسازى ايران از بلوك غرب با انعقاد قراردادى در سال ١٣٤٦ ش معادل ١١٠ ميليون دلار اسلحه سبك به ايران ارسال و در مقابل آن گاز طبيعى دريافت كرد. «٥» نزديكى بازارهاى ايران به شوروى سابق و بهاى ارزان حمل و نقل دريايى يكى از جاذبه‌هاى ايران و عامل علاقه‌مندى روسها به برقرارى روابط اقتصادى با ايران بود.
بنابراين، همكاريهاى بازرگانى و ترانزيتى شوروى با ايران در طى اين دوره، به ميزان چشمگيرى افزايش يافت. شاه در دومين سفر خود به مسكو پس از كودتاى ٢٨ مرداد كه در سال ١٣٤٤ ه. ش صورت گرفت، در زمينه همكاريهاى فنى و عمرانى با روسها به مذاكره پرداخت. در چارچوب روابط اقتصادى، طرحهاى مختلفى نظير سدسازى، اجراى طرحهاى هيدرو الكتريكى، آبيارى، احداث كارخانه ماشين سازى اراك، كارخانه ذوب آهن اصفهان و غيره توسط روسها به اجرا درآمد. همچنين در زمينه بازرگانى و