سياست خارجى ايران قبل وبعد از انقلاب - پور قلی، محسن - الصفحة ٧٦
خارجى ايران و فاصله گرفتن آن از سياست عدم تعهّد بود و شكاف موجود بين ايران و كشورهاى تندروى عرب را عميقتر كرد.
امضا كنندگان پيمان بغداد به زودى دريافتند كه اين پيمان نه تنها به قصد كمك به اعضاى منطقهاى آن و حلّ و فصل مناقشات كشورهاى منطقه نيست، بلكه فقط و فقط بهمنظور تأمين منافع كشورهاى غربى طراحى شده است. «١» بحران در روابط ايران و عراق اختلاف ايران و عراق بر سر اروندرود از دوران حاكميت عثمانى بر اين سرزمين يكى از مقولات مؤثر بر روابط دو كشور بوده است. اين مسأله، منشأ كشمكشهاى ديرينه ميان ايران و عراق بوده و هر از چند گاهى با امضاى موافقتنامهها و پروتكلهاى متعدّدى به طور موقّت حل و فصل گرديده بود؛ امّا در بستر زمان به صورت بحران خفته با دستبهدست شدن قدرت در عراق و روى كار آمدن حكومتهاى متعدّد با ايدئولوژيهاى گوناگون، فعّال شده و دو كشور را تا مرز جنگ نظامى نيز پيش برده بود.
وقوع كودتاى عبدالكريم قاسم در ٢٣ تير ١٣٣٧/ ١٤ ژوئيه ١٩٥٨ در بغداد، سبب روى كار آمدن دولت متمايل به شوروى در عراق گرديد. دولت عبدالكريم قاسم ضمن خروج از پيمان بغداد، به ناوگانهاى شوروى اجازه تردّد در اروندرود را داد. رژيم ايران كه در اين دوره از سياست ضد كمونيستى پيروى مىكرد اين مسأله را به عنوان خطرى جدّى تلقّى كرد و يادداشتهاى شديداللحنى بين ايران و عراق مبادله شد.
بروز جنگ سرد در روابط ايران و عراق سبب تيره شدن مناسبات دو كشور شد و به زودى دو كشور را در مرز جنگ نظامى قرار داد. امّا در تيرماه ١٣٣٩ بحران در روابط دو كشور فروكش كرد و ضمن تبادل سفير بين تهران و بغداد، روابط به حالت عادى بازگشت امّا كشور عراق در طول حكومت عبدالكريم قاسم به صورت پايگاهى براى فعاليتهاى سران حزب توده ايران عليه رژيم پهلوى درآمد. «٢»