كرد و براى به تصويب رساندن اين قرارداد تلاشهاى دامنه‌دارى را آغاز كرد. «١» امّا كميسيون مخصوص نفت به رياست مصدق اين قرارداد را براى حفظ منافع ملى ايران كافى تشخيص نداد و مسأله ملّى شدن نفت را مطرح كرد. «٢» سرانجام با اعدام انقلابى رزم‌آرا توسط فدائيان اسلام، آخرين خاكريز مقاومت بريتانيا سقوط كرد و در ٢٩ اسفند ١٣٢٩ شمسى نفت ايران ملى اعلام شد.
دولت بريتانيا براى به زانو درآوردن ملّت ايران در اين مبارزه ضداستعمارى به اقدامات متعدّدى دست زد، كه از ميان آنها مى‌توان به موارد زير اشاره كرد:
١- مخالفت همه‌جانبه با ملّى شدن نفت ايران و ارائه پيشنهادهاى مشابه و مخالفت با قانون ملّى شدن نفت ايران در قالبهاى مختلف؛ ٢- توسّل به مجامع بين‌المللى به منظور غير قانونى شناختن ملّى شدن نفت؛ ٣- محاصره اقتصادى و جلوگيرى از صدور نفت ايران به بازارهاى جهانى؛ ٤- كوشش در خارج كردن آمريكا از حالت بيطرفى مثبت به بيطرفى منفى و سرانجام پيوستن به انگلستان در برانداختن حكومت مصدق؛ ٥- توسّل به اقدامات پنهانى براى براندازى حكومت ملّى ايران و سازمان دادن كودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢.
سرانجام با انتقال قدرت از دموكراتها كه تمايلى براى اقدامات براندازى دولت مصدق نشان نمى‌دادند، به جمهورى خواهان، آمريكا از موضع ميانجيگرانه در مناقشات ايران و بريتانيا خارج شد و در مقابل تصاحب چهل درصد از نفت ايران، كودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢ را با مشاركت بريتانيا به مرحله اجراء گذاشت. مشاركت آمريكا در اين كودتا، به منزله شكست «سياست قدرت سوّم» بود كه در ايران از قرن ١٩ ميلادى به طور جدّى دنبال مى‌شد. «٣»