سه دولت متّفق- آمريكا، انگليس و شوروى (سابق)- طىّ يادداشتى موافقت خود را با تخليه ايران اعلام كردند؛ امّا دولت شوروى درصدد بود، تا در قبال تخليه ايران، امتياز نفت شمال را به چنگ آورد.
عدم تخليه قواى ارتش سُرخ از خاك ايران و پيامدهاى آن‌ با پايان يافتن جنگ جهانى دوّم و در پى تلاشهاى ايران براى تخليه كشور از نيروهاى متّفقين، قواى آمريكا قبل از پايان سال ١٩٤٥ م آماده خروج از ايران شدند؛ انگليسيها نيز آمادگى خود را براى تخليه ايران اعلام كردند. امّا روسها اعلام كردند كه استانهاى شمالى ايران را تا هر وقتى كه لازم بدانند در اشغال خواهند داشت.
مسأله نفت ايران، يكى از موضوعات مهمّ و اساسى بود كه براى مدّتى به عنوان عمده‌ترين محور فعّاليتهاى دولتهاى استعمارگر انگليس، شوروى و آمريكا در ايران مطرح گرديد. آمريكا و شوروى درصدد بودند به نحوى، در امتيازات نفتى ايران شريك شوند و دولت بريتانيا در تلاش بود تا سلطه ديرپاى خود را از طريق شركت نفت ايران و انگليس تحكيم بخشد.
بحران خفته نفت زمانى بيدار شد كه دولت شوروى از مذاكرات هيأت آمريكايى و ايرانى در مورد امتياز نفتِ نواحى جنوب شرقى ايران در تهران اطلاع حاصل كرد و با اعزام هيأتى به رياست «سرگئى كافتارادزه» معاون وزارت خارجه خود، امتياز نفت شمال ايران را درخواست كرد. «١» درخواست توأم با تهديد شوروى نشانگر بازگشت اين دولت به سياست سنّتى تزارها در مورد ايران بود؛ به اين معنى كه هر امتيازى كه به انگلستان يا هر كشور ديگرى در ايران داده شود، بايد مشابه آن به روسها واگذار گردد.
با تصويب «طرح ممنوعيت مذاكره براى واگذارى امتياز نفتى» در مجلس شوراى ملّى و خروج هيأت روسى از ايران، روابط ايران و شوروى وارد مرحله جديدى گرديد و جنگ سرد بر مناسبات دو كشور سايه افكند. «٢»