سياست خارجى ايران قبل وبعد از انقلاب - پور قلی، محسن - الصفحة ٦٣
امضاكننده را نيز متعهّد مىساخت تا پس از خاتمه جنگ، ايران را تخليه كنند. در واقع پيمان مذكور كه در نُهُم بهمن ١٣٢٠ شمسى به امضاى مقامات روس و انگليس و ايران رسيد تضمينى براى تخليه ايران از نيروهاى روسى بود. «١» تخليه ايران از نيروهاى بيگانه حضور نيروهاى اشغالگر در ايران سبب شد تا اوضاع بحرانى و نابسامانى دامنگير كشور شود. مهمتر از همه، وضع اقتصادى ايران بود كه به صورت اسَفبارى درآمده بود. افزايش قيمتها، بوجود آمدن بازار سياه، كمبود ارزاق عمومى، احتكار و قحطى كه همه از آثار و تبعات مستقيم حضور ارتشهاى بيگانه بود، موجبات بدبينى و نارضايتى شديد مردم را نسبت به وضع موجود فراهم ساخت. امنيت داخلى نيز با حضور بيگانگان و ظهور مجدّد خوانين و گردنكشان مختلّ شده بود.
دولت ايران- كه اكنون «على سهيلى» در رأس آن قرار داشت- براى پايان دادن به اوضاع آشفته داخلى، با در دست داشتن اسناد معاهدات مربوط به پيمان سهجانبه و كنفرانس تهران، تلاش دامنهدارى را براى تخليه ايران از نيروهاى بيگانه آغاز كرد. اين مقوله از سال ١٣٢٤ ش/ ١٩٤٥ م پس از تسليم بلا شرط فرماندهان نظامى آلمان و پايان جنگ جهانى دوّم، به عنوان يكى از اولويتهاى اصلى فعاليت دستگاه ديپلماسى ايران در دستور كار سياست خارجى كشور قرار گرفت. در ٢٩ ارديبهشت ١٣٢٤ شمسى، ايران با ارسال يادداشتهايى به دولتهاى متّفق، ضمن يادآورى مفاد پيمان سه جانبه و گفتگوهاى كنفرانس تهران خواستار تخليه ايران شد. امّا اين يادداشتها از سوى متّفقين بىپاسخ ماند و مسأله تخليه ايران از نيروهاى بيگانه در كنفرانس پُتسدام «٢» (١٣٢٤ ش/ ١٩٤٥ م) به بهانه ادامه جنگ و عدم تسليم ژاپن مورد مخالفت روسها قرار گرفت.
با تسليم شدن ژاپن در ١١ شهريور ١٣٢٤/ دوّم سپتامبر ١٩٤٥ م، ايران دور جديدى از تلاشهاى ديپلماتيك خود را براى رهايى از سلطه اشغالگران آغاز كرد و در نهايت امر