سياست خارجى ايران قبل وبعد از انقلاب - پور قلی، محسن - الصفحة ٥٦
عنوان سدّى براى جلوگيرى از توسعه نفوذ شوروى به سوى خليج فارس و چاههاى نفت خاور ميانه لازم شمردند. «١» وزراى امور خارجه كشورهاى تركيه، عراق، افغانستان و ايران در سال ١٣١٦ شمسى (١٩٣٧ م) در تهران گردآمدند و پيمان دوستى و عدم تعرّض را بين اين چهار كشور تحت عنوان «پيمان سعدآباد» به امضا رساندند؛ ليكن ظهور آلمان و نفوذ آن در ميان كشورهاى منطقه بويژه ايران، سبب شد كه اين پيمان به مرحله اجرا درنيايد. «٢» در يك جمعبندى كلّى برخى از خطوط اصلى و هدفهاى اساسى سياست خارجى ايران را مىتوان در موارد زير خلاصه كرد:
١- ايجاد توازن ميان شوروى و انگليس در فرايند رقابت استعمارى آنان در ايران؛ ٢- برقرارى روابط دوستانه و نزديك با يك «قدرت ثالث» به عنوان پارسنگى در مقابل بريتانيا و شوروى؛ «٣» ٣- بىطرفى در سياست جهانى بويژه در بحرانها و مناقشات منطقهاى و بينالمللى؛ ٤- پيروى از سياست همزيستى مسالمتآميز و حُسن همجوارى در منطقه؛ ٥- استفاده از ديپلماسى و ساير شيوههاى مسالمتآميز در حلّ و فصل اختلافات به جاى توسّل به جنگ؛ ٦- اتّخاذ سياست نزديكى به قدرت برتر به منظور جذب تخصّص، تكنولوژى، سرمايه و كمكهاى نظامى.