نداشت، پس ايشان را منصرف گردانيد و [به آنان‌] گفته شد با ماندگان بمانيد.
اين آيه نيز درباره جنگ تبوك است و به يكى ديگر از نشانه‌هاى منافقان متخلف از اين جنگ اشاره دارد.
١. استطاعت و توانايى منافقان متخلف براى رفتن به جنگ تبوك: عبارت «ولو ارادوا الخروج لاعدّوا له عدّة»، يعنى متخلفان جنگ تبوك توانايى تهيه و تدارك تجهيزات لازم براى اين جنگ را داشتند. ١ ولو ارادوا الخروج لاعدّوا له عدّة ١. الكبير ١٦/ ٧٨؛ المنار ١٠/ ٤٧١.
٢. آماده نكردن مقدمات رفتن به جنگ تبوك، علامت نفاق و دروغگويى منافقان متخلف: «عدّة» به‌معناى تجهيزات است. اين آيه به لحاظ معنا به جمله «والله يعلم انّهم لكاذبون» آيات قبل عطف است و بدين معناست كه منافقان دروغ مى‌گويند كه قادر به رفتن براى جنگ نيستند، بلكه آنان قصد شركت ندارند. اگر قصد رفتن داشتند، تجهيزات خود را آماده مى‌كردند؛ زيرا هركس بخواهد در هر امرى اقدام كند، وسايل و تجهيزات لازم آن امر را فراهم مى‌كند و چنين چيزى از منافقان آشكار نشد. ١ ولو ارادوا الخروج لاعدّوا له عدّةً ١. الميزان ٩/ ٢٨٩- ٢٩٠.
٣. لزوم تدارك مقدمات رفتن به جهاد در صورت صدور فرمان آن: اين آيه در مقام سرزنش منافقان و در صدد اثبات درغگويى آنان است و مى‌توان از آن استفاده كرد كه پس از صدور فرمان جهاد و دفاع، مؤمنان بايد مقدمات رفتن خود را تدارك و تهيه كنند. به سخن ديگر، از آيه فى‌الجمله مى‌توان وجوب شرعى مقدمه واجب را استفاده كرد.
ولو ارادوا الخروج لاعدّوا له عدّة ٤. ناخشنودى خداوند از حضور منافقان در جنگ تبوك: «انبعاث» به معناى به سرعت پى كارى رفتن، و «تثبيط» به معناى بازداشتن از كارى و جلوگيرى از