دهقانان را به شگفت آورد، تا از [انبوهى‌] آنان [خدا] كافران را به خشم دراندازد. خدا به كسانى از آنان كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‌اند، آمرزش و پاداش بزرگى وعده داده است.
اين آيه همچون آيه قبل، در سياق آيات مربوط به صلح حديبيه است. اين آيه مفهومى عام دارد، امّا از آنجايى كه در آن صفات ياران و همگامان پيامبر (ص) بيان شده و ياران آن حضرت او را در جنگها همراهى مى‌كردند، مى‌توان دريافت كه اين صفات، صفات مجاهدان صدر اسلام است.
١. محمد (ص)، رسول خدا: اين آيه به آيه قبل متصل است؛ زيرا در آن آيه فرمود:
«هو الذى ارسل رسوله بالهدى و دين الحق» ١ [و در اين آيه فرمود: محمد (ص) رسول اللّه‌].
خداوند در اين آيه به صراحت نام پيامبر را بيان كرد تا هر شبهه‌اى را برطرف سازد.
عبارت «محمد رسول‌اللّه» سخنى است تمام؛ ٢ يعنى محمد مبتدا و رسول الله خبر آن است.
محمد رسول اللّه‌ ١. الميزان ١٨/ ٢٩٩. ٢. مجمع البيان ٩- ١٠/ ١٩٢.
٢. شدّت با كافران و مهربانى با مؤمنان، از صفات همگامان پيامبر (ص): «والذين معه» مبتدا، و «اشدّاء على الكفار رحماء بينهم» خبر آن است. اين عبارت در صدد وصف همراهان پيامبر (ص) است و شدت و رحمت ياد شده در آن، از اوصاف آنان مى‌باشد. آوردن وصف «رحماء بينهم» پس از «اشداء على الكفار» براى دفع اين توهم محتمل است كه شدت نسبت به‌كافران باعث مى‌شود كه در ميان خود نيز شدت به خرج دهند. «رحماء بينهم» اين توهم را دفع مى‌كند و اين دو جمله مى‌رساند كه سيره آنان با كفار، شدت و با مؤمنان، رحمت بوده است. ١ والذين معه اشداء على الكفار رحماء بينهم‌ ١. الميزان ١٨/ ٢٩٩.
٣. مداومت بر اقامه نماز، از صفات همگامان پيامبر (ص): «رُكعّ» جمع راكع و «سجّد» جمع ساجد است. مراد از راكع و ساجد بودن ياران پيامبر، اقامه نماز است، و «تراهم» استمرار و مداومت را مى‌رساند. از اين رو، معناى «تراهم ركعّاً سجّداً» اين‌