جهاد در آيينه قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٥
مگر آن مشركانى كه با آنان پيمان بستهايد، و چيزى از [تعهدات خود نسبت به] شما فروگذار نكرده، و كسى را بر ضد شما پشتيبانى ننمودهاند، پس پيمان اينان را تا [پايان] مدتشان تمام كنيد؛ چرا كه خدا پرهيزگاران را دوست دارد.
١. وجوب پايبندى مسلمانان به پيمانهاى صلح با مشركان در صورت پايبندى آنان: اين آيه استثنايى است از عموم برائت از مشركان [و اعلام الغاى پيمانهاى مسلمانان به آنان كه در آيات قبل بدان تصريح شد] و استثناشدگان، مشركان معاهدىاندكه به هيچ روى- مستقيم و غير مستقيم- پيمان خود را نقض نكردند. بر اساس مفاد اين آيه، بر مسلمانان واجب است كه به پيمانهايى كه با اين مشركان بستهاند، پايبند باشند و پيمانشان را تا پايان مدتشان تمام كنند. ١ الا الذين عاهدتم من المشركين ... فاتمّوا اليهم عهدهم الى مدّتهم ١. الميزان ٩/ ١٥٠.
٢. شرايط وجوب پايبندى مسلمانان به پيمانهاى صلح: اين آيه دلالت مىكند كه از شرايط وجوب پايبندى مسلمانان به پيمانهاى صلح اين است كه دشمن نيز به طور كامل به آنها پايبند باشد. از اين رو، اگر كوچكترين شرطى از شروط و يا هدفى از اهداف پيمان را زير پا گذارد، ناقض پيمان محسوب مىشود. لفظ شىء، نكره در سياق نفى است و با كوچكترين اخلال در پيمان صلح تحقق مىيابد. از شرايط ديگر، پشتيبانى نكردن از دشمنان مسلمانان است؛ زيرا پشتيبانى از آنان در جنگ عليه مسلمانان، همانند آن است كه خود، با آنان وارد جنگ شدهاند. ١ الا الذين عاهدتم من المشركين ثم لم ينقصوكم شيئاً ولم يظاهروا عليكم احداً ١. المنار ١٠/ ١٥٤.
٣. انواع نقض پيمان صلح از سوى دشمن: مقصود از اضافه كردن جمله «ولم يظاهروا عليكم احداً» به جمله «لم ينقصوكم شيئاً» بيان دو قسم پيمان صلح است كه عبارتاند از: نقض مستقيم مانند كشتن مسلمانان و نقض غير مستقيم مانند يارى