لِيَجْزِىَ اللَّهُ الصادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَ يُعَذِبَ الْمُنافِقِينَ إِن شَاءَ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ كانَ غَفُورًا رَّحِيمًا (٢٤)
(احزاب/ ٢٤)
هدف اين است كه خداوند صادقان را به خاطر صدقشان پاداش دهد، و منافقان را هرگاه اراده كند، عذاب نمايد يا [اگر توبه كنند] توبه آنها را بپذيرد؛ چرا كه خداوند آمرزنده و مهربان است.
١. پاداش خداوند به مؤمنان وفادار به پيمان استقامت در برابر دشمن به سبب صداقتشان: «لام» در «ليجزى» براى غايت، و مضمون اين آيه، غايت و نتيجه مؤمنان و منافقان است كه در آيات قبل از آنان سخن به ميان آمد. مراد از «الصادقين» مؤمنان‌اند كه‌در آيات قبل سخن‌از صدقشان بود. «باء» در «بصدقهم» براى سببيّت است.
از اين رو، معناى عبارت «ليجزى اللّه الصادقين بصدقهم» اين است كه تا خداوند مؤمنانى را كه به عهد خود وفا كردند، به سبب صدق و راستى‌شان، پاداش دهد. ١ ليجزى اللّه الصادقين بصدقهم‌ ١. الميزان ١٦/ ٢٩٠.
٢. كيفر منافقان پيمان‌شكن در صورت توبه نكردن از سوى خداوند: عبارت «ويعذّب المنافقين ان شاء» بدين معناست كه يا خداوند منافقان را اگر خواست، عذاب كند، و اين در صورتى است كه توبه نكنند. ١ خداوند منافقان [جنگ احزاب‌] را به خاطر نقض عهد عذاب مى‌كند. ٢ ويعذّب المنافقين ان شاء ١. الميزان ١٦/ ٢٩١. ٢. مجمع البيان ٧- ٨/ ٥٥٠.
٣. پذيرش توبه منافقان پيمان‌شكن از سوى خداوند در صورت توبه آنان: معناى عبارت «او يتوب عليهم» اين است كه يا خداوند توبه منافقان را بپذيرد؛ اگر توبه كنند. ١ او يتوب عليهم‌ ١. الميزان ١٦/ ٢٩١؛ مجمع البيان ٧- ٨/ ٥٥٠.
٤. آمرزنده و مهربان بودن خداوند، منشأ پذيرش توبه منافقان پيمان‌شكن: جمله «انّ اللّه كان غفوراً رحيماً» بيان علت‌