جهاد در آيينه قرآن(ج2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٦٦
اين آيه بيان و توضيح آيه قبل است و از همين رو به آن عطف نشده است. ١ ١. الكبير ٢٩/ ٢٨٥؛ صافى ٢/ ٦٨٢.
١. تعميم حكم اموال به جاى مانده از بنى نضير به همه اموال به دست آمده بدون جنگ: اين آيه فىء (اموال به دست آمده بدون جنگ) را به فىء اهل قريهها تعميم مىدهد؛ خواه از بنى نضير يا غير آن. ١ به سخن ديگر، آيه در صدد بيان اين است كه حكم فىء اختصاص به اموال يهود بنى نضير ندارد، بلكه همه اموال به دست آمده بدون جنگ، همين حكم را دارد و در اختيار پيامبر (ص) است.
ما افاء اللّه على رسوله من اهل القرى ١. الميزان ١٩/ ٢٠٣.
٢. مصارف ششگانه غنايم به دست آمده بدون جنگ و درگيرى (فىء): ظاهر اين آيه بيان موارد مصرف فىء ياد شده در آيه قبل است. عبارت «فللّه و للرسول» بدين معناست كه قسمى از فىء مختص خداوند و بخشى از آن رسول خدا است و مراد از اختصاص داشتن قسمى از فىء به خداوند، انفاق آن در راه خدا بنابر صلاحديد پيامبر است. مراد از «ذى القربى» خويشاوندان پيامبر است نه خويشاوندان همه مؤمنان. مراد از «يتيمان»، يتيمان تنگدست است و به دليل بيان اهميت رسيدگى به يتيمان، آنها را جداگانه ذكر كرد و بر «مساكين» مقدم داشت، با آنكه واژه مساكين شامل آنها نيز مىشود. در روايتى آمده كه مراد از «ذى القربى» اهل بيت پيامبر، و مراد از يتيمان، مساكين و در راهماندگان، نيز يتيمان، مساكين و در راهماندگانِ از اهل بيت است. ١ اما همه فقيهان با استناد به روايات ديگر گفتهاند كه مراد، همه يتيمان، مساكين و در راه ماندگان خواه از اهل بيت يا غير آن است. در اين باره از امام باقر (ع) روايت شده كه پدرم، امام سجاد (ع)، مىگويد كه سهم رسول خدا و ذى القربى از آن ماست، و ما در ديگر سهام با مردم شريك هستيم. ٢ ما افاء اللّه على رسوله من اهل القرى فللّه و للرسول و لذى القربى و المساكين و ابن السبيل ١. الميزان ١٩/ ٢٠٣- ٢٠٤. ٢. مجمع البيان ٩- ١٠/ ٣٩١- ٣٩٢.